figourini banner 1 2021

banner3

Λέξεις και φράσεις τη ποντιακής διαλέκτου με αρχαιοελληνικές ρίζες | 1. Επεστάθεν 2. Εκρεμίεν 3. Πέμναν 4. Φτουλίγεται 5. Μακρογουλίζ’ 6. Κιντέας (της Δέσποινας Μιχαηλίδου Καπλάνογλου)

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Η επιλογή των λέξεων της Ποντιακής διαλέκτου αντλήθηκαν από το επικό ποίημα του Φίλωνα Κτενίδη * γραμμένο στην Ποντιακή διάλεκτο ‘’’Η καμπάνα του Πόντου ‘’

*Ο Φίλων Κτενίδης (Τραπεζούντα 1889 – Θεσσαλονίκη 13 Ιουλίου 1963) ήταν θεατρικός συγγραφέας, δημοσιογράφος και γιατρός, ποντιακής καταγωγής. Υπήρξε εκδότης της "Ποντιακής Εστίας" (λαογραφικό περιοδικό, 1950) και ιδρυτής (1951) του σωματείου "Παναγία Σουμελά" και ο άνθρωπος που εμπνεύστηκε την ανιστόρηση της νέας μονής Παναγίας Σουμελά στην Καστανιά Ημαθίας.

Οι λέξεις συμπεριλαμβάνονται στο απόσπασμα του ποιήματος που παραθέτουμε.

ΣΤΑ ΠΟΝΤΙΑΚΑ

Κάποτ’ εγέντονε σεισμός,

Κάποτ’ εγέντονε σεισμός, κι η γη όλεν εσείεν, κι έναν Δεκαπενταύγουστον, κι έναν μαύρον ημέραν

επάρθαν τα κλειδία θε, κι ο κάστρεν εκρεμίεν…

‘Πέμναν τα πόρτας ανοιχτά, το Παλάτ’, δίχως θρόνον και δίχως τοι παλατιανούς, και χωρίς Βασιλέαν….κι ο Κάστρεν ο θεόρατον εγέντον κοιμητήρι. Χρόνια έρθαν και ‘δέβανε, καιροί έρθαν και πάγ’νε…

….Έναν πουλίν, μαύρον πουλίν, μαύρον άμον την νύχταν, ολονυχτίς τριγύριζεν γύρω τα καστροπόδια, π’ επέμναν έρμα κι άκλερα γομάτα κολισιάφτρας…ολονυχτίς τριγύριζεν, με τα φτερά ανοιγμένα,και επεστάθεν την Αυγήν, κι εκάτσεν σ’ έναν άκραν μονάκριβου παρασταρί, δίχως επανωθύρι απομεινάρ’ τη Παλατί, κιντέας ντ’ εγομώθεν.

Τερεί απάν, τερεί αφκά, τερεί οπίσ’ και έμπρια…μακρογουλίζ’, καλοτερεί ‘ς σ’ Ανατολήν και Δύσην, κι αρχινά να φτουλίγεται άμον χέρα γυναίκα, κι αρχινά να μοιρολογά, μ’ ανθρώπινον λαλίαν

ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Κάποτε έγινε σεισμός κι η γη όλη σείστηκε κι έναν Δεκαπενταύγουστο και μία μαύρη μέρα πήραν τα κλειδιά του κάστρου,, το κάστρο γκρεμίστηκε… έμειναν οι πόρτες ανοιχτές, το παλάτι χωρίς θρόνο,και χωρίς τους παλατιανούς και χωρίς βασιλιά … και το κάστρο το θεόρατο έγινε κοιμητήρι…

Χρόνια ήρθαν και επέρασαν , καιροί ήρθαν και πάνε……ένα πουλί, μαύρο πουλί, μαύρο σαν την νύχτα, όλη την νύχτα τριγύριζε γύρω από τα πόδια του κάστρου ,που έμειναν έρημα κι άκληρα, γεμάτα από σαύρες…

Όλη την νύχτα τριγύριζε, με τα τερά ανοιγμένα,και την αυγή σταμάτησε κι κάθισε σε μιαν άκρη του μονάκριβου καδρονιού, δίχως επανωθύρι,απομεινάρι παλατιού, που γέμισε τσουκνίδες…

Κοιτάει επάνω, κοιτάει χαμηλά,(κάτω) κοιτάει εμπρός και πίσω…τεντώνει πέρα το λαιμό κοιτάζει προσεκτικά σ’ Ανατολή και Δύση,

κι αρχίζει ξεπουπουλιάζεται σάν γυναίκα χήρα, κι αρχίζει να μοιρολογά μ’ ανθρώπινη φωνή...

--------------------------

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ

1, Επεστάθεν

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : επί+στέκομαι

Ετυμολογία : Επί- < αρχαία ελληνική ἐπι- < ἐπί

Στέκω. Στέκομαι < στέκω + -ομαι < αρχαία ελληνική ἕστηκα, παρακείμενος του ἵσταμαι

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : Επιστέκει = Μου στάθηκε

Συγγενικές λέξεις : αντιστέκομαι , κοντοστέκομαι , παραστέκομαι , συμπαραστέκομαι .

2,Εκρεμίεν

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : Κρημνός ,κρεμάννυμι

Ετυμολογία : κρεμώ < αρχαία ελληνική κρεμύω και κρεμάννυμι

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο :Γκρεμίστηκε

Συγγενικές λέξεις : εκκρεμώ , ξανακρεμώ , ξεκρεμώ

3, ‘Πέμναν

απομένω

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : Μένω

Ετυμολογία : απομένω < ελληνιστική κοινή απομένω < από + αρχαία ελληνική μένω

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : Απομένω,Απέμειναν

Συγγενικές λέξεις : απομένων ,εναπομένω παραμένω διαμένω

4,Φτουλίγεται - ι Φτου (ι)λιζω

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : ,πτίλον. Πτερό πτηνού,ιδίως το μαλακό και το λεπτό.

Ετυμολογία : φτερό < αρχαία ελληνική πτερόν ==φτερό

πτίλο < πτίλον

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο :Ξεπουπουλιάζω μαδίζω αποσπώ φτερά πουλιού

πτίλο ουδέτερο το πούπουλο, το μαλακό χνουδωτό φτερό των πτηνών φυόμενο κάτω από τα μεγάλα φτερά, δηλαδή το πούπουλο.

Συγγενικές λέξεις : πτιλωτός επίθετο -πτιλωτόν, το μαξιλάρι

άπτερος ,φτερωτή ΄φτερωτός

5,Μακρογουλίζ’

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : Μακρύς + γούλα (μεσαιωνική ελληνική )

Ετυμολογία : μακρύς < μεσαιωνική ελληνική μακρύς < αρχαία ελληνική μακρός, -ά, -όν

γούλα < μεσαιωνική ελληνική γούλα < λατινική gula («λαιμός»)

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : Τεντώνω μπροστά τον λαιμό για να δω καλλίτερα

Συγγενικές λέξεις : προγούλι = προγούλι < προ- + γούλα = το διπλοσάγονο

6.Κιντέας

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : Κνίδη

Ετυμολογία : "Κνίδη" είναι στα αρχαία Ελληνικά το γνωστό φυτό τσουκνίδα (τσού-ζει + κνίδ-ωση). Κνίδωση λέγεται στα αρχαία ελληνικά η δερματολογική φαγούρα .

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : Τσουκνίδες ξύνω,τρίβω

Συγγενικές λέξεις : κνίδη, κνίσμα (=ξύσμα), κνισμός (=φαγούρα), κνίδωσις, κνίψ-σκνίψ (=σκνίπα). Κνῖσα

**************************************************

Η ΚΑΜΠΑΝΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ ΜΟΙΡΟΛΟΓΙ ΑΛΕΞΗΣ ΠΑΡΧΑΡΙΔΗΣ, ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΠΕΛΛΑ ΝΙΚΟΛΑΙΔΟΥ (video 11,39 λεπτά )

https://www.youtube.com/watch?v=0wfI_neSFrA&fbclid=IwAR2hT2fjuCPWmS3F17ktQb6kh_rG5jttpL8l_ZeDUMERz27iZyWWHYqWEmg

Δημοφιλή Νέα

Με το Βλέμμα στο Μέλλον - Στάθης Κοκκινίδης:
Το χιονισμένο Μεσόβουνο Εορδαίας (φωτογραφίες kozani.tv)
Χαρδαλιάς: Άρση μέτρων σε Δήμο Κοζάνης και Δήμο Βοΐου - Αντίθετα συνεχιζονται τα μέτρα σε Σιάτιστα, Κρόκο και Δήμο Εορδαίας (video)
Δυτική Μακεδονία - Κορωνοϊός: Που εντοπίζονται τα κρούσματα της Πέμπτης - 12 στον Δήμο Εορδαίας
Τι ζούμε ρε φίλε !!! (γράφει ο Παναγιώτης Τσαρτσιανίδης)

Τι ζούμε ρε φίλε !!! (γράφει ο Παναγιώτης Τσαρτσιανίδης)


Άνω κάτω όλα. Ο Νομός Κοζάνης σε πρωτοφανείς καταστάσε…

Ο Γιάννης Καραβασίλης στο kozani.tv για τη βίαιη απολιγνιτοποίηση & το μέλλον της περιοχής μας.
Η κατάσταση στο οδικό δίκτυο της Δυτικής Μακεδονίας - Που χρειάζονται αλυσίδες

Η κατάσταση στο οδικό δίκτυο της Δυτικής Μακεδονίας - Που χρειάζονται αλυσίδες


Από τη Γενική Περιφερειακή Αστυνομική Διεύθυνση Δυτικ…

Η Μηνιαία εξέλιξη της Πανδημίας στην Περιφερειακή Ενότητα Κοζάνης με αριθμούς

Η Μηνιαία εξέλιξη της Πανδημίας στην Περιφερειακή Ενότητα Κοζάνης με αριθμούς


Με τηλεδιάσκεψη συνεδρίασε την Πέμπτη 14 Ιανουαρίου η κ…

Μουσικό Σχολείο Πτολεμαΐδας: Πρόσκληση σε Χριστουγεννιάτικη Συναυλία

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Το Μουσικό Σχολείο Πτολεμαΐδας σας προσκαλεί στην Χριστουγεννιάτικη Συναυλία που θα παρουσιάσει η Συμφωνική

Περισσότερα

ΓΕΩΤ.Ε.Ε./Π.Δ.Μ.: Προτάσεις για την αναθεώρηση του Σχεδίου Διαχείρισης Υδάτων Δυτικής Μακεδονίας

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα ​Επιστολή με παρατηρήσεις - προτάσεις για την αναθεώρηση του Σχεδίου Διαχείρισης Υδάτων Δυτικής Μακεδονίας απέστειλε

Περισσότερα

Η ΕΤΕ/ΔΕΗ εκφράζει την έντονη διαφωνία της για την ιδιωτικοποίηση του ΑΔΜΗΕ

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Παραμονές Χριστουγέννων 2016 η Διοίκηση της ΔΕΗ αποφάσισε να γραφτεί ο επίλογος για

τον ΑΔΜΗΕ υπογράφοντας το τελικό κείμενο

Περισσότερα

ΕΡΤ Κοζάνης & Ιερά Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης: Ραδιομαραθώνιος αγάπης για τους άπορους συμπολίτες μας «Προσφέρω με την καρδιά μου»

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Στις 19 Δεκεμβρίου ημέρα Δευτέρα και από ώρα 09.00 π.μ μέχρι και στις 14.00 μ.μ, η ΕΡΤ Κοζάνης (100,2 και 100,6 FM)

Περισσότερα

ΓΕΝΟΠ/ΔΕΗ: Με «εορταστικές εκδηλώσεις» για την απόφαση της Ε.Π του Ευρωκοινοβουλίου σχετικά με το αίτημα της ΔΕΗ για τους ρύπους προσπαθεί η Greenpeace να ξεχάσει τον πόνο της ότι: οι λιγνιτικές επενδύσεις δεν ακυρώνονται

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Είχαν τρομερή αγωνία και άγχος

Μπορεί και να τους είχε κοπεί και η όρεξη

Τα βράδια στριφογύριζαν στο κρεβάτι βλέποντας εφιάλτες.

Περισσότερα

Πολιτιστικός Σύλλογος Πτολεμαϊδας "Ο Σωτήρας": Πρόσκληση στη 2η Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πτολεμαΐδας «Ο Σωτήρας» σας προσκαλεί να τιμήσετε με την παρουσία σας την 2 η Χριστουγεννιάτικη

Περισσότερα

Εντατικοποιούνται τα μέτρα ασφάλειας και αστυνόμευσης σε όλη τη χώρα για την εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανείων

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Κλιμακώνονται τα προγράμματα ασφάλειας και αστυνόμευσης της Ελληνικής Αστυνομίας, σε ολόκληρη τη χώρα,

Περισσότερα

ΚΕΠΚΑ Δυτικής Μακεδονίας: Παιχνίδια «κατάσκοποι»

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Τα συνδεδεμένα, στο ίντερνετ παιχνίδια, αποτυγχάνουν παταγωδώς, στην προστασία βασικών δικαιωμάτων των καταναλωτών, σε θέματα ασφάλειας

Περισσότερα

Ο Υπουργός Επικρατείας Χριστόφορος Βερναρδάκης στο www.kozani.tv (video)

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Συνέντευξη για τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις έδωσε στο www.kozani.tv και στους Σωκράτη Μουτίδη και Παναγιώτη Τσαρτσιανίδη ο Υπουργός Επικρατείας

Περισσότερα

ΔΕΗ: Υπενθύμιση για Ρύθμιση Οφειλών

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Η ΔΕΗ υπενθυμίζει στους πελάτες της ότι στις 31/12/2016 λήγει το ιδιαίτερα ευνοϊκό

πρόγραμμα διακανονισμού

Περισσότερα

Ο ποιητής του λαού και κονταρομάχος των φτωχών Κώστας Βάρναλης

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Σαν σήμερα (16/12/1974) φεύγει από την ζωή ο Κώστας Βάρναλης

Σαν σήμερα (16/12/1974) φεύγει από την ζωή ο Κώστας Βάρναλης ο κομμουνιστής ποιητής Κώστας Βάρναλης.

Περισσότερα

ΔΕΗ: Αναγνώριση του αιτήματος για δωρεάν δικαιώματα CΟ2

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Δεύτερη αναγνώριση του δίκαιου αιτήματος της Ελλάδας για δωρεάν χορήγηση δικαιωμάτων

εκπομπής CO2 αποτελεί

Περισσότερα

Πανελλαδική κινητοποίηση των συνταξιούχων (video)

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Video από την μαζική κινητοποίηση στο κέντρο της Αθήνας που  πραγματοποίησαν χθες το απόγευμα χιλιάδες συνταξιούχοι από όλη τη χώρα στο κέντρο της Αθήνας.

Περισσότερα

Ευρωκοινοβουλευτική Ομάδα του ΚΚΕ: «Καθαρή» ενέργεια και «πράσινη» ανάπτυξη: μανδύας για εγγυημένα κέρδη για το κεφάλαιο.

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Στη συζήτηση για τη «δέσμη μέτρων Καθαρή Ενέργεια για όλους» στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο παρενέβη ο ευρωβουλευτής

Περισσότερα

Δείτε τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων στο ptolemaida.tv (16-12-16)

Διαβάστε τα πρωτοσέλιδα της Παρασκευής (16-12-16)

Περισσότερα

Πολιτιστικός Σύλλογος Οικ. Καρδιάς Πτολεμαϊδας "Η Μέρα": Πρόσκληση σε εκδήλωση

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Οικ. Καρδιάς Πτολεμαϊδας "Η Μέρα" σας προσκαλεί στην εκδήλωση Κόλντα Μπάμπω

Περισσότερα

Επείγουσα ερώτηση προς την Κομισιόν και προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της Λαϊκής Ενότητας, Νίκος Χουντής

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα «Για πόσα χρόνια δεσμεύτηκε η ελληνική κυβέρνηση για πλεόνασμα 3,5%»;

Περισσότερα

Κίνηση "Απελάστε το Ρατσισμό": Συγκέντρωση κατά του ρατσισμού και του φασισμού στην Πτολεμαΐδα

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα 18 Δεκέμβρη, Παγκόσμια Ημέρα του Μετανάστη:

Συγκέντρωση κατά του ρατσισμού και του φασισμού, των πολέμων και της φτώχειας

Περισσότερα

Καταγραφή δεσποζόμενων ζώων στο δήμο Εορδαίας

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Ο Δήμος Εορδαίας ενημερώνει ότι, σύμφωνα με την παρ.1 του άρθ.5 του Νόμου 4039/2012 και με την τροποποίηση του Ν. 4235/2014

Περισσότερα

Γιώργος Κασαπίδης: Κατάθεση ερώτησης για την απρόσκοπτη προσβασιμότητα σε δημόσιους και κοινόχρηστους χώρους

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι συμπολίτες μας ως προς την απρόσκοπτη προσβασιμότητα

Περισσότερα