ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ 18 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1981.
Οι βουλευτικές εκλογές , η θητεία μου στην Κω και η περίπτωση της Αιανής.*
ΤΖΕΛΛΟΣ Ν ΓΕΩΡΓΙΟΣ 18/10/2026
Οι βουλευτικές εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981 σφράγισαν την πολιτική ιστορία της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, φέρνοντας για πρώτη φορά στην εξουσία το ΠΑΣΟΚ υπό την ηγεσία του Ανδρέα Παπανδρέου με το σύνθημα της «Αλλαγής», και τερματίζοντας τη μακρά κυβερνητική θητεία της δεξιάς.
1. Τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών της 18ης Οκτωβρίου 1981 στην Επικράτεια
Η εκλογική αναμέτρηση διεξήχθη με το σύστημα της Ενισχυμένης Αναλογικής (Νόμος 645/1977). Τα επίσημα αποτελέσματα για τα κόμματα που εισήλθαν στη Βουλή ή κατέγραψαν σημαντικά ποσοστά στην Επικράτεια διαμορφώθηκαν ως εξής:
Πολιτικός Σχηματισμός / Κόμμα
Αρχηγός Κόμματος
Ψήφοι-Ποσοστό (%)-Έδρες στη Βουλή
Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα (ΠΑΣΟΚ)
Ανδρέας Παπανδρέου
2.726.309-48,07%-172
Νέα Δημοκρατία (Ν.Δ.)
Γεώργιος Ράλλης
2.034.464-35,87%-115
Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ)
Χαρίλαος Φλωράκης
620.302-10,93%-13
Κόμμα Προοδευτικών (Κ.Π.)
Σπύρος Μαρκεζίνης
95.799-1,69%-0
ΚΚΕ Εσωτερικού
Λεωνίδας Κύρκος
77.525-1,37%-0
Κόμμα Δημοκρατικού Σοσιαλισμού (ΚΟΔΗΣΟ) - ΚΑΕ
Γιάγκος Πεσμαζόγλου
41.126-0,73%-0
Ένωση Κέντρου - Ιωάννης Ζίγδης (ΕΔΗΚ)
Ιωάννης Ζίγδης
23.777-0,42%-0
- Εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι: 7.059.778
- Έγκυρα ψηφοδέλτια: 5.671.057
- Συμμετοχή: 81,49%.
2. Η Πολιτική Αποτίμηση των Εκλογών του 1981
Η εκλογική αναμέτρηση του 1981 δεν ήταν μια απλή κυβερνητική εναλλαγή, αλλά ένας ιστορικός πολιτικός σεισμός με βαθιές κοινωνικές προεκτάσεις:
- Η Ιστορική «Αλλαγή» και η άνοδος της Κεντροαριστεράς: Το ΠΑΣΟΚ πέτυχε μια θριαμβευτική νίκη, αυξάνοντας το ποσοστό του κατά 23 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 1977 (όπου είχε λάβει 25,34%). Η άνοδος αυτή στηρίχθηκε στην επιτυχημένη ενσωμάτωση των παλαιών κεντρώων ψηφοφόρων, της παραδοσιακής αριστεράς, αλλά και των παραγκωνισμένων στρωμάτων (των «μη προνομιούχων», όπως ονομάστηκαν).
- Η Ήττα και η ανασυγκρότηση της Νέας Δημοκρατίας: Η Νέα Δημοκρατία, υπό την ηγεσία του μετριοπαθούς Γεωργίου Ράλλη, υπέστη βαριά ήττα πέφτοντας στο 35,87% (από 41,84% το 1977). Η κυβερνητική φθορά, η οικονομική στενότητα της περιόδου (δεύτερη πετρελαϊκή κρίση) και η αδυναμία ανάσχεσης του ρεύματος του ΠΑΣΟΚ οδήγησαν την παράταξη στην αντιπολίτευση, ανοίγοντας τον δρόμο για εσωκομματικές διεργασίες και στροφή προς έναν πιο δεξιό λόγο υπό τον Ευάγγελο Αβέρωφ.
- Η Σταθεροποίηση της Αριστεράς: Το ΚΚΕ υπό τον Χαρίλαο Φλωράκη σταθεροποίησε τις δυνάμεις του, ξεπερνώντας το ψυχολογικό όριο του 10% (10,93%) και εξασφαλίζοντας 13 έδρες, γεγονός που του επέτρεψε να έχει ισχυρή κοινοβουλευτική παρουσία. Αντίθετα, το ΚΚΕ Εσωτερικού έμεινε εκτός Βουλής.
- Η Εξαφάνιση των Μικρών Κομμάτων του Κέντρου και της Δεξιάς: Λόγω της ακραίας πόλωσης και του καλπάζοντος δικομματισμού (ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. συγκέντρωσαν μαζί το 84% των ψήφων), ιστορικά σχήματα του Κέντρου, όπως η ΕΔΗΚ του Ιωάννη Ζίγδη, αλλά και σχήματα της παραδοσιακής ή βασιλόφρονος δεξιάς (Κόμμα Προοδευτικών), συμπιέστηκαν και ουσιαστικά εξαφανίστηκαν από τον εκλογικό χάρτη.
- Διεθνές Πλαίσιο: Η εκλογή Πανανδρέου συνέπεσε χρονικά με την αντίστοιχη άνοδο του Φρανσουά Μιτεράν στη Γαλλία, δημιουργώντας ένα ισχυρό σοσιαλιστικό ρεύμα στον ευρωπαϊκό νότο, την ίδια ώρα που η Ελλάδα είχε μόλις ενταχθεί επισήμως στην ΕΟΚ (1 Ιανουαρίου 1981).
3. Προσωπική Μαρτυρία: Η «Αλλαγή» μέσα στο Στρατόπεδο (Κως, Οκτώβριος 1981)
Τον Οκτώβριο του 1981 υπηρετούσα τη θητεία μου ως φαντάρος στην ακριτική Κω. Την ημέρα των εκλογών, η ατμόσφαιρα μέσα στο ειδικό εκλογικό τμήμα για τους στρατιώτες ήταν ηλεκτρισμένη, καθώς όλοι ένιωθαν ότι βρισκόμασταν μπροστά σε ένα ιστορικό γύρισμα. Περιμένοντας στην ουρά για να ψηφίσω, με πλησίασε ένας ανθυπολοχαγός του τάγματος , που κατά τη διάρκεια της θητείας μου ήταν όλο μπηχτές, σπασίματα και υπονοούμενα, αλλά ποτέ δεν τα έβγαζε πέρα μαζί μου.
Αυτή τη φορά όμως, δεν υπήρχε η συνήθης στρατιωτική αυστηρότητα. Με πλησίασε, με κοίταξε στα μάτια και σχημάτισε στα χείλη του ένα ελαφρύ, συγκρατημένο μειδίαμα. Ήταν ένα χαμόγελο που πρόδιδε την εσωτερική του αποδοχή για το αναπόφευκτο. Προεξοφλούσε και αυτός, όπως όλη η Ελλάδα, την ερχόμενη Αλλαγή.
Τον χαιρέτησα και εγώ με ένα απλό νεύμα, εξίσου χαμογελαστός. Καθώς προχωρούσα προς την κάλπη, η μόνη σκέψη που πέρασε από το μυαλό μου κοιτάζοντάς τον ήταν μία: "Από αύριο, θα αλλάξεις κι εσύ..."».
Η Νύχτα της «Αλλαγής» στην «Ενέδρα» της Κω.
Το βράδυ της Κυριακής των εκλογών, η μοίρα το έφερε να είμαστε πέντε φαντάροι σκοπιά σε μια ερημική, ακριτική περιοχή έξω από την Κω, κάτω από το βουνό Σύμπετρο, σε μια τοποθεσία που την ονομάζαμε "Ενέδρα". Μέσα στο σκοτάδι της νύχτας, η μόνη μας γέφυρα με την υπόλοιπη Ελλάδα ήταν ένα μικρό, φορητό ραδιοφωνάκι που είχαμε κρυφά μαζί μας. Μαζευτήκαμε γύρω του και ακούγαμε με κομμένη την ανάσα τη ροή των εκλογικών αποτελεσμάτων.
Όταν πλέον οριστικοποιήθηκε το μεγάλο αποτέλεσμα και ανακοινώθηκε επίσημα η "Αλλαγή", η έκρηξη της χαράς μας ήταν τέτοια που, πάνω στον ενθουσιασμό μας, πετάξαμε το ραδιοφωνάκι ψηλά στον αέρα. Το κακό όμως έγινε στην προσγείωση: πέφτοντας χτύπησε με δύναμη πάνω σε μια πέτρα και έσπασε.
Το ραδιοφωνάκι σώπασε οριστικά. Από εκείνη τη στιγμή και μέχρι το πρωί που ήρθε η αλλαγή της φρουράς για να φύγουμε, μείναμε μέσα στην απόλυτη σιωπή και στην άγνοια, χωρίς να ξέρουμε τι γίνεται στην υπόλοιπη χώρα. Η αγωνία είχε χτυπήσει κόκκινο και οι αμφιβολίες άρχισαν να μας κυκλώνουν: μήπως παρακούσαμε; Μήπως δεν ακούσαμε καλά μέσα στον ενθουσιασμό μας;
"Άκουσες καλά ρε Τζέλλο;" με ρωτούσαν εναγωνίως οι άλλοι τέσσερις φαντάροι μέσα στο σκοτάδι, ψάχνοντας μια επιβεβαίωση.
Την ηλεκτρισμένη εκείνη ατμόσφαιρα ήρθε να σφραγίσει με μια ιστορική, διπλωματική φράση ο νεαρός Λοχίας μας, που καταγόταν από το Καρπενήσι. Κοίταξε την κατάσταση, ζύγισε τη στιγμή και είπε κοφτά, θέλοντας να κρατήσει τις ισορροπίες του στρατοπέδου μπροστά στο άγνωστο ξημέρωμα: "Εμείς είμαστε ουδέτεροι..."». Πόσο γέλασα!
4. Τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών της 18ης Οκτωβρίου 1981 στο νομό Κοζάνης , στην Αιανή και η αποτίμησή τους.
4.1. Στο νομό Κοζάνης :
Στις βουλευτικές εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981, ο νομός Κοζάνης ευθυγραμμίστηκε πλήρως με το γενικότερο πολιτικό ρεύμα της Επικράτειας, καταγράφοντας μια εντυπωσιακή άνοδο των δυνάμεων του ΠΑΣΟΚ, το οποίο αναδείχθηκε πρώτη δύναμη στην περιοχή. Η εκλογική περιφέρεια της Κοζάνης εξέλεξε συνολικά 5 βουλευτές με το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής.
α)Τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών του 1981 στο νομό Κοζάνης
Τα επίσημα αποτελέσματα για τα κυριότερα κόμματα στην εκλογική περιφέρεια του νομού Κοζάνης διαμορφώθηκαν ως εξής:
Πολιτικός Σχηματισμός / Κόμμα
Ψήφοι στο Νομό -Ποσοστό (%)- Έδρες στο Νομό
Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα (ΠΑΣΟΚ)
46.855-48,82%-3
Νέα Δημοκρατία (Ν.Δ.)
34.789-36,25%-2
Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ)
9.198-9,58%-0
Κόμμα Προοδευτικών (Κ.Π.)
1.710 -1,78%-0
ΚΚΕ Εσωτερικού
1.114-1,16%-0
Λοιπά Κόμματα / Ανεξάρτητοι
2.312-2,41%-0
- Εγγεγραμμένοι: 114.542
- Έγκυρα ψηφοδέλτια: 95.978
- Συμμετοχή: 83,79%
β) Βουλευτές στο νομό Κοζάνης : Με βάση το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής, οι πέντε (5) έδρες του νομού Κοζάνης κατανεμήθηκαν στους εξής εκλεγέντες βουλευτές, οι οποίοι σφράγισαν την πολιτική εκπροσώπηση της περιοχής στη νέα μεταπολιτευτική περίοδο:
Από το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα (ΠΑΣΟΚ - 3 έδρες):
- Δαβιδόπουλος Γεώργιος του Πολύκαρπου
- Νάτσινας Μάρκος του Ἰωάννη
- Παπαγεωργίου Κωνσταντῖνος του Γεωργίου
Από τη Νέα Δημοκρατία (Ν.Δ. - 2 έδρες):
- Παπακωνσταντίνου Μιχάλης του Γεωργίου
(Σημείωση: Το 1979 αποχώρησε από την Ένωση Κέντρου και εντάχθηκε στη Νέα Δημοκρατία, ακολουθώντας το πολιτικό παράδειγμα του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη). - Βαγιάτης Ἰωάννης του Ἀθανασίου
γ) Η πολιτική αποτίμηση των εκλογών στο Νομό Κοζάνης
Η εκλογική αναμέτρηση του 1981 στον νομό Κοζάνης είχε έντονα χαρακτηριστικά πόλωσης και επιβεβαίωσε την πλήρη κυριαρχία του νέου δικομματισμού:
- Η Καταλυτική Επικράτηση του ΠΑΣΟΚ: Το ΠΑΣΟΚ ξεπέρασε ελαφρώς το εθνικό του ποσοστό, αγγίζοντας το 48,82% και κερδίζοντας τη μερίδα του λέοντος με 3 έδρες. Η Κοζάνη, ως μια περιοχή με έντονο εργατικό δυναμικό (λόγω των λιγνιτωρυχείων και των εργοστασίων της ΔΕΗ που αναπτύσσονταν ραγδαία) αλλά και ισχυρή αγροτική βάση, βρήκε άμεση ανταπόκριση στα συνθήματα του Ανδρέα Παπανδρέου για κοινωνική δικαιοσύνη, εκσυγχρονισμό και εθνική ανεξαρτησία.
- Η Αντοχή της Νέας Δημοκρατίας: Παρά τη βαριά ήττα, η Νέα Δημοκρατία διατήρησε μια ισχυρή παραδοσιακή βάση στον νομό με 36,25% και 2 έδρες. Η Δεξιά παράταξη στην Κοζάνη είχε βαθιές επαρχιακές και οικογενειακές ρίζες, γεγονός που της επέτρεψε να συγκρατήσει ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων της παρά το σαρωτικό κύμα της «Αλλαγής».
- Η Συμπίεση της Αριστεράς: Το ΚΚΕ συγκέντρωσε το 9,58% των ψήφων, παρουσιάζοντας μια μικρή υστέρηση σε σχέση με το εθνικό του ποσοστό (10,93%). Λόγω του συστήματος της ενισχυμένης αναλογικής και της τεράστιας πόλωσης του διπολισμού, η Αριστερά δεν κατάφερε να εκλέξει βουλευτή στον νομό, καθώς οι έδρες μοιράστηκαν αποκλειστικά ανάμεσα στους δύο μεγάλους μονομάχους
4.2. Στην Κοινότητα Αιανής:
Τα επίσημα αποτελέσματα της εκλογικής αναμέτρησης στην Κοινότητα Αιανής για την ανάδειξη των μελών του Ελληνικού Κοινοβουλίου διαμορφώθηκαν ως εξής:
Πολιτικός Σχηματισμός / Κόμμα
Ψήφοι στην Αιανή-Ποσοστό (%)
Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα (ΠΑΣΟΚ)
635-48,85%
Νέα Δημοκρατία (Ν.Δ.)
327-25,15%
Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ)
225-17,31%
Χριστιανική Δημοκρατία (ΧΡ.ΔΗΜ.)
48-3,69%
ΚΚΕ Εσωτερικού (ΚΚΕ ΕΣ.)
55-4,23%
Κόμμα Προοδευτικών (Κ.Π.)
4-0,31%
Ένωση Κέντρου - ΕΔΗΚ
2-0,15%
Λοιπά Κόμματα
4-0,31%
ΣΥΝΟΛΟ ΕΓΚΥΡΩΝ
1.300-100,00%
Ιστορικά συμπεράσματα για την Αιανή:
- Το «Κάστρο» του ΠΑΣΟΚ: Το ΠΑΣΟΚ στην Αιανή άγγιξε το 48,85% (635 ψήφοι), ευθυγραμμιζόμενο απόλυτα με το σαρωτικό εθνικό ρεύμα της «Αλλαγής». Μην ξεχνάμε ότι η πρωτη οργάνωση του ΠΑΣΟΚ στο νομό Κοζάνης ιδρύθηκε στην Αιανή τον Σεπτέμβριο του 1974.
- Η Μεγάλη Πτώση της Ν.Δ.: Η Νέα Δημοκρατία περιορίστηκε στο 25,15% (327 ψήφοι), ποσοστό αισθητά χαμηλότερο από το εθνικό της (35,87%), δείχνοντας ότι το χωριό μετακινήθηκε μαζικά προς τα αριστερά.
- Η Εντυπωσιακή Δύναμη της Αριστεράς: Το μεγάλο ιστορικό παράδοξο της Αιανής είναι η τεράστια δύναμη της Αριστεράς. Αν αθροίσουμε το ΚΚΕ (17,31% - 225 ψήφοι) και το ΚΚΕ Εσωτερικού (4.23% - 55 ψήφοι), η Αριστερά στο χωριό συγκέντρωσε το 21,54%! Πρόκειται για διπλάσιο ποσοστό από το εθνικό, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τις βαθιές αγωνιστικές ρίζες της Αιανής από την περίοδο της Κατοχής , του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του Εμφυλίου πολέμου , αλλά και των κοινωνικών αγώνων υπερ των εργαζομένων.
- Το Φαινόμενο της Χριστιανικής Δημοκρατίας: Οι 48 ψήφοι (3,69%) της Χριστιανικής Δημοκρατίας του Νίκου Ψαρουδάκη αποτελούν ένα μοναδικό τοπικό φαινόμενο. Η δύναμη αυτή οφείλεται αποκλειστικά στην προσωπικότητα του Αιανιώτη υποψηφίου Χαρίσιου Κοντού του Γρηγορίου, ενός διαπρεπούς επιστήμονα οικονομολόγου και καθηγητή στα ΤΕΙ Λάρισας (υποψηφίου και το 1977 με τη Συμμαχία), ο οποίος διέθετε εξαιρετικά «καλό λόγο» και με την προοδευτική του ρητορική είχε αποκτήσει ακροατήριο πολύ μεγαλύτερο από τον αριθμό των ψήφων που έλαβε τελικά .
*Από τις σημειώσεις μου για την Ανθρωπογεωγραφία της Κάλλιανης-Αιανής
Υ.Γ. Στη φωτογραφία ( του Α.Ι. Κύρινα) πέντε σημεία αναφοράς της σημερινής Αιανής. Ο Ι.Ν. της Κοίμησης της Θεοτόκου , το Πάρκο, το Δημαρχείο-Πνευματικό Κέντρο, το Δημοτικό Σχολείο και ο Ι.Ν. του Αγίου Γεωργίου
