23/5/2025
- Παναγιώτη, έχεις νέα;
- Γεια, Δήμητρα. Κακά μαντάτα. Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί. Οπότε, αρχίζει ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Πάω στο χαράκωμα. Είναι πολύ όμορφη μέρα σήμερα, υπ' όψιν.
[…]
14/12/2025
- Παναγιώτη, πώς είσαι;
- …
Οι συνομιλίες με τον Παναγιώτη δεν έμοιαζαν ποτέ με απλές συνομιλίες. Όσοι τον γνώρισαν, ξέρουν. Είχαν πάντα κάτι από μικρή σκηνή θεάτρου, κάτι από αυτοσχέδιο μονόλογο, κάτι μεταξύ αυτοσαρκασμού και παιγνιώδους αίσθησης μεγαλείου, κάτι από μουσική φράση που ξέφευγε απ’ το αναμενόμενο. Ακόμη κι όταν μιλούσε για τα πιο δύσκολα, έβρισκε τρόπο να μετακινεί το νόημα, να βάζει μέσα μια χαραμάδα χιούμορ, μια λέξη που άλλαζε όλο το τοπίο.
Σιγά σιγά, οι απαντήσεις άρχισαν να αραιώνουν. Μέχρι που ήρθε η σιωπή. Όμως η φωνή του είναι εκεί, μέσα στις λέξεις του, στον τρόπο που κορόιδευε τον φόβο, στον τρόπο που ξανάφτιαχνε την πραγματικότητα δική του.
Τον θαύμαζα τον Παναγιώτη. Για την ασύλληπτη ευφυΐα του, το ταλέντο του, τη δύναμη του μυαλού του. Για την ακαριαία ικανότητά του να φτιάχνει κάτι εκεί όπου πριν δεν υπήρχε τίποτα. Μια κουβέντα, ένας ήχος, μια τυχαία αφορμή αρκούσαν για να αρχίσει μέσα του μια ολόκληρη μηχανή. Και ξαφνικά ζωντάνευε μπροστά σου μια υπέροχη μουσική, ένα κείμενο συγκλονιστικό, μια σκέψη απρόσμενη και ακριβής. Ήταν σαν να είχε διαρκώς ανοιχτή μια μυστική πόρτα προς τη δημιουργία. Οι περισσότεροι χρειαζόμαστε χρόνο για να φτάσουμε κάπου. Εκείνος έμοιαζε να κατοικεί ήδη εκεί.
Τον θαύμαζα και για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε ό,τι του έφερε η ζωή. Δεν παραχώρησε ποτέ στα δύσκολα γεγονότα ολόκληρο το λεξιλόγιο της ζωής του. Τους έδωσε άλλα ονόματα, τα στρίμωξε μέσα στο χιούμορ και τη δημιουργικότητά του. Σαν να ήθελε να κρατήσει ο ίδιος το δικαίωμα να ορίζει τι του συμβαίνει και με ποιες λέξεις θα το αφηγηθεί.
Είχα την τιμή να εκδώσω τα δύο βιβλία του και να συνεργαστώ μαζί του με ένα σωρό τρόπους, μαθαίνοντας από εκείνον πολλά. Στις 27/3/2025 παρουσιάζαμε στη Βιβλιοθήκη το δεύτερο βιβλίο του, τους «Τραυματίες». Τότε ο τίτλος ήταν απλώς λογοτεχνία. Αργότερα, η ζωή τον διάβασε με τον δικό της αδυσώπητο τρόπο.
Ο Παναγιώτης υπηρέτησε την τέχνη του με αστείρευτο πάθος, με αφοσίωση σχεδόν απόλυτη. Η μουσική ήταν γι’ αυτόν ο τρόπος με τον οποίο έμπαινε στον κόσμο και ο μόνος τρόπος με τον οποίο τον βίωνε. Φορές νόμιζες ζούσε σ’ ένα παράλληλο σύμπαν με δική του βαρύτητα, δικό του χρόνο και μια υπόκρουση που οι υπόλοιποι δεν ακούγαμε πάντα. Υπήρξε όμως και συγγραφέας μοναδικός. Στη γραφή του υπήρχε κάτι από την ίδια φύση της μουσικής του: ρυθμός, παύση, αιφνιδιασμός, νοήματα βαθιά. Ήξερε πότε ν’ αφήσει μια φράση να σταθεί μόνη της και πότε να τη στρίψει ελάχιστα, ώστε να αποκτήσει ξαφνικά δεύτερο βάθος.
Το ίδιο ανήσυχο βλέμμα έφερε και στα δημόσια πράγματα. Ως Αντιδήμαρχος Πολιτισμού και ως Πρόεδρος της Βιβλιοθήκης δεν υπηρέτησε απλώς θέσεις· τις ανάγκασε ν’ αποκτήσουν κίνηση. Έβλεπε πιο μπροστά, έφερνε νέες ιδέες, δοκίμαζε δρόμους που δεν ήταν στρωμένοι. Δεν του αρκούσε να παραλάβει έναν θεσμό όπως ήταν. Ήθελε να τον αφήσει πιο ανοιχτό, πιο ζωντανό. Υπήρχαν στιγμές που ένιωθες πως το πνευματικό του μέγεθος περίσσευε από τα όρια της μικρής μας πόλης. Όχι γιατί δεν της ανήκε. Το αντίθετο. Της ανήκε βαθιά. Αλλά έφερνε μαζί του έναν ορίζοντα μεγαλύτερο από εκείνον που μπορούσε πάντα να χωρέσει γύρω του.
Αν βρισκόσουν κοντά στον Παναγιώτη, κάτι μέσα σου αναγκαζόταν να ψηλώσει. Για να τον συναντήσεις, έπρεπε κι εσύ να σταθείς λίγο πιο όρθιος. Όχι επειδή στο ζητούσε φυσικά, μα επειδή στο ενέπνεε σε τέτοιο βαθμό που δεν είχες άλλη επιλογή. Γι’ αυτό και η συνύπαρξη μαζί του ήταν ανέλπιστη τύχη. Από εκείνες τις τύχες που τις καταλαβαίνεις πλήρως μόνο όταν έχουν πια τελειώσει.
Τελευταία φορά τον είδα στο νοσοκομείο. Άγγιξα το χέρι του για να τον χαιρετήσω και στάθηκα στα δάχτυλά του. Αναλογίστηκα πόση μουσική είχε περάσει από μέσα τους. Πόσα πλήκτρα είχαν αγγίξει, πόσες φορές είχαν κάνει ξανά και ξανά κάτι άψυχο ν’ αποκτήσει φωνή. Δεν ξέρω αν οι ζωές κρίνονται από τη διάρκειά τους ή ίσως περισσότερο από την ένταση με την οποία πήραν νόημα∙ από το ίχνος που άφησαν. Κι ο Παναγιώτης, με αυτό το μέτρο, έζησε πολύ.
Η φυγή του ξύπνησε μέσα μου τόσες κοινότοπες σκέψεις που κάθε μεγάλη απώλεια κάνει ξαφνικά καινούριες. Πόσο γρήγορα αδειάζει ο χρόνος. Πόση ζωή σκορπίζουμε σε πράγματα που ύστερα δεν έχουν καμία σημασία. Πόσο συχνά αναβάλλουμε τους ανθρώπους, τις λέξεις, σαν να υπάρχει κάπου ένα απόθεμα ημερών που μας περιμένει.
Ο χρόνος δεν μετριέται μόνο σε μέρες, αλλά και σε ανθρώπους. Σε παρουσίες που δίνουν σχήμα σε μια εποχή, σε μια πόλη, σε μια προσωπική διαδρομή. Όταν χαθούν, δεν λείπει απλώς ένας άνθρωπος· λείπει ένας ολόκληρος τρόπος να είναι ο κόσμος. Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που, όταν λείψουν, δεν αφήνουν απλώς ένα κενό· αλλάζουν τη γεωγραφία του τοπίου γύρω τους. Στην ζωή, στην πόλη, στην τέχνη, στον τρόπο που κυκλοφορούν οι ιδέες κι η ομορφιά. Κάποιοι άνθρωποι δεν αναπληρώνονται. Όχι γιατί ήταν τέλειοι, αλλά γιατί ήταν απολύτως μοναδικοί στον τρόπο που υπήρξαν. Πολύτιμοι, ακριβώς επειδή δεν υπήρχε πιο υπέροχος τρόπος να υπάρξουν. Ο Παναγιώτης ήταν ένας από αυτούς.
-Γεια, Παναγιώτη… «Είναι πολύ όμορφη μέρα σήμερα, υπ’ όψιν».
