ΑΧΛΑΔΑ ΦΛΩΡΙΝΑΣ - Η καπιταλιστική ανάπτυξη χωρίς το μακιγιάζ της.
Αν κάποιος αναζητούσε έναν τόπο όπου μέσα σε λίγα τετραγωνικά χιλιόμετρα συμπυκνώνονται οι αντιφάσεις της περιβόητης «πράσινης μετάβασης» και της δήθεν «δίκαιης ανάπτυξης για όλους», θα μπορούσε να πάει μέχρι την Αχλάδα της Φλώρινας.
Εκεί βρίσκεται ένα δημόσιο λιγνιτωρυχείο, που εδώ και δεκαετίες εκμεταλλεύεται η «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ». Η εξόρυξη εντάθηκε για την τροφοδοσία του ΑΗΣ Μελίτης και σήμερα, με τον σταθμό κλειστό στο όνομα της «απολιγνιτοποίησης», συνεχίζεται με τον λιγνίτη να εξάγεται στη Βόρεια Μακεδονία.
Το 2022 το υπουργείο Ενέργειας κήρυξε την εταιρεία έκπτωτη, μεταξύ άλλων για μη καταβολή μισθωμάτων στο Δημόσιο και αδυναμία παράδοσης των συμφωνημένων ποσοτήτων λιγνίτη. Λίγους μήνες αργότερα όμως η κυβέρνηση ανέστειλε την απόφαση επικαλούμενη «επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος». Τον Δεκέμβρη του 2023 παρέτεινε τη μίσθωση έως το τέλος του 2028, με ελάχιστη ετήσια παραγωγή 750.000 τόνων.
Στο μεταξύ, από τον Νοέμβρη του 2022 είχε μπει στο παιχνίδι και η ΕΛΙΦ, θυγατρική της «Metlen».
Για τους κατοίκους, όμως, πίσω από αποφάσεις, επιχειρηματικές συμφωνίες και εκατομμύρια τόνους λιγνίτη υπάρχει μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα.
Ενα χωριό πολιορκημένο από τις εξορύξεις
Η Αχλάδα δεν βρίσκεται απλώς δίπλα σε ένα ορυχείο. Βρίσκεται μέσα σε αυτό.
Οι εξορύξεις έχουν περικυκλώσει τον οικισμό. Σκόνη, θόρυβος, βαριά μηχανήματα, φορτηγά, ρύποι και τεράστιοι εκσκαφές συνθέτουν την καθημερινότητα των κατοίκων. Ενα ολόκληρο χωριό έχει μετατραπεί σε μια νησίδα ανάμεσα στις τρύπες του ορυχείου.
Και οι εργασίες πλησιάζουν όλο και περισσότερο στα σπίτια.
Τον Ιούνη του 2025 το αρμόδιο Τμήμα Επιθεώρησης Μεταλλείων ενέκρινε μείωση της απόστασης των εργασιών στα 200 μέτρα από τα όρια του οικισμού, με δυνατότητα υπό προϋποθέσεις να φτάσουν ακόμα και στα 130 μέτρα, όταν ο μεταλλευτικός κανονισμός προβλέπει απόσταση ασφαλείας 250 μέτρων.
Λίγες εκατοντάδες μέτρα από τις εργασίες βρίσκεται το Δημοτικό Σχολείο, όπου φοιτούν 17 παιδιά.
Και ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός. Στην περιοχή έχουν καταγραφεί επανειλημμένες κατολισθήσεις, με πιο πρόσφατες τον Αύγουστο του 2025 και τον Γενάρη του 2026.
Το «παράδοξο» είναι ότι το ίδιο το κράτος έχει αναγνωρίσει το πρόβλημα. Οι οικισμοί Αχλάδα και Ανω Αχλάδα έχουν κηρυχθεί σε αναγκαστική απαλλοτρίωση, με το υπουργείο να επικαλείται ακόμα και λόγους «ασφάλειας και υγείας των κατοίκων».
Οι απαλλοτριώσεις όμως δεν ολοκληρώνονται.
Από τους τρεις οικισμούς απαλλοτριώθηκε μόνο το μικρό Γιουρούκι. Στην Αχλάδα και την Ανω Αχλάδα οι κάτοικοι παραμένουν εγκλωβισμένοι, ενώ σύμφωνα με όσα καταγγέλλουν δεν έχουν πάρει ούτε ευρώ από τα περίπου 45 εκατ. ευρώ που έχουν επιδικαστεί για τις περιουσίες τους.
Ετσι, το ίδιο κράτος που αναγνωρίζει ότι υπάρχει ζήτημα ασφάλειας αφήνει τους κατοίκους μέσα στο ορυχείο και επιτρέπει στις εργασίες να πλησιάζουν ακόμα περισσότερο.
Απέναντί τους κράτος και επιχειρηματικοί όμιλοι
Η Αχλάδα είναι αποκαλυπτική και για τον ρόλο του «επιτελικού» αστικού κράτους που βρίσκεται με «σταθερότητα» απέναντι στις λαϊκές ανάγκες βάζοντας πλάτη στα μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα.
Κράτος, Περιφέρεια και δήμος γνωρίζουν εδώ και χρόνια την κατάσταση. Οι κάτοικοι έχουν απευθυνθεί παντού, έχουν κάνει παραστάσεις διαμαρτυρίας, κινητοποιήσεις, καταγγελίες.
Κι όμως, το ορυχείο συνεχίζει απρόσκοπτα τη λειτουργία του, ενώ εκείνοι αγωνιούν για μια λύση.
Την ίδια στιγμή, αντί για συνολική αποζημίωση μέσω της απαλλοτρίωσης, προωθείται η λογική των μεμονωμένων αγοραπωλησιών. Ο ίδιος ο αντιπρόεδρος της «Metlen», σε συνέλευση στο χωριό τον Ιούνη του 2025, είχε ταχθεί υπέρ των αγοραπωλησιών και όχι των απαλλοτριώσεων.
Ετσι, ένα συλλογικό πρόβλημα μετατρέπεται σε ατομικό παζάρι: Σπίτι - σπίτι, χωράφι - χωράφι, οικογένεια - οικογένεια. Μια πρακτική που αντικειμενικά επιχειρεί να σπάσει το ενιαίο μέτωπο των κατοίκων.
Και όταν οι κάτοικοι οργανώνονται, εμφανίζεται και η άλλη όψη του αστικού κράτους.
Την περίοδο των Χριστουγέννων του 2025 απολύθηκε εργαζόμενος του λιγνιτωρυχείου που συμμετείχε στην Επιτροπή Αγώνα. Το Σωματείο Εργατοτεχνιτών και Εργαζομένων στην Ενέργεια (ΣΕΕΕΝ) κατήγγειλε την απόλυση ως εκδικητική.
Τον Μάη του 2026 κάτοικοι συνελήφθησαν μετά από μήνυση της «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας ΑΕ», με την Επιτροπή Αγώνα να καταγγέλλει επιχείρηση τρομοκράτησης όσων αντιδρούν δημόσια για την κατάσταση.
Είχε προηγηθεί η προσφυγή της εταιρείας με ασφαλιστικά μέτρα εναντίον κατοίκων που είχαν προχωρήσει σε κινητοποίηση στον κύριο δρόμο του χωριού. Οι κάτοικοι έχουν καταγγείλει, ακόμα, παρεμβάσεις της εταιρείας στην οδική κυκλοφορία και σήμανση, καθώς και παραχώρηση δρόμων προς χρήση για τις ανάγκες της εξορυκτικής δραστηριότητας.
Το μήνυμα είναι καθαρό: Ο κάτοικος να παζαρεύει μόνος του, ο εργαζόμενος να σκέφτεται τη δουλειά του πριν αντιδράσει και όποιος επιμένει συλλογικά να βρίσκεται αντιμέτωπος με μηνύσεις, αστυνομία και δικαστήρια.
Αυτό είναι το πραγματικό πρόσωπο του αστικού κράτους.
Μύθοι που καταρρέουν... Αντιθέσεις και αδιέξοδα στον καπιταλισμό
Ακόμα πιο αποκαλυπτική είναι η μεγάλη εικόνα.
Για χρόνια η απολιγνιτοποίηση παρουσιάστηκε ως μονόδρομος για την προστασία του περιβάλλοντος. Στη Δυτική Μακεδονία έκλεισαν ΑΗΣ και ορυχεία, χάθηκαν χιλιάδες θέσεις εργασίας, απαξιώθηκαν παραγωγικές υποδομές και ολόκληρες περιοχές βρέθηκαν αντιμέτωπες με οικονομικό και πληθυσμιακό μαρασμό.
Στις 31 Μάρτη 2025 έκλεισε ο ΑΗΣ Μελίτης.
Το ορυχείο της Αχλάδας, όμως, συνεχίζει να λειτουργεί.
Και ο λιγνίτης, που δεν μπορεί πλέον να καίγεται στη Μελίτη, φορτώνεται σε φορτηγά, περνάει τα σύνορα και καίγεται στον θερμοηλεκτρικό σταθμό της Μπίτολα, λίγες δεκάδες χιλιόμετρα μακριά.
Από τον Μάρτη του 2022 έως τον Μάρτη του 2026 η Ελλάδα εξήγαγε στη Βόρεια Μακεδονία 2,96 εκατ. τόνους λιγνίτη, αξίας δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.
Να λοιπόν η «πράσινη μετάβαση» σε όλο της το μεγαλείο: Ο λιγνίτης είναι «βρώμικος» όταν πρέπει να κλείσουν μονάδες στην Ελλάδα, αλλά παραμένει πολύτιμο εμπόρευμα όταν μπορεί να πουληθεί λίγο παραπέρα.
Αυτή η αντίφαση αποκαλύπτει ότι το πραγματικό κριτήριο δεν ήταν ποτέ «λιγνίτης ή πράσινη Ενέργεια». Το κριτήριο ήταν και παραμένει ποια επένδυση, ποιο καύσιμο και ποια δραστηριότητα εξασφαλίζουν κάθε φορά μεγαλύτερη κερδοφορία.
Το ίδιο ισχύει και για το λεγόμενο νέο «παραγωγικό μοντέλο» της Δυτικής Μακεδονίας.
Χτες ήταν η «πράσινη ανάπτυξη». Σήμερα, ενώ ευρωπαϊκοί και κρατικοί πόροι αναπροσανατολίζονται προς την πολεμική οικονομία, αναζητούνται τα επόμενα πεδία κερδοφορίας.
Καύση απορριμμάτων, γιγαντιαίες ΑΠΕ, αποθήκευση Ενέργειας, data centers και άλλες επενδύσεις παρουσιάζονται ως οι νέες «μεγάλες ευκαιρίες».
Αλλάζει το περιτύλιγμα. Το κριτήριο μένει ίδιο.
Γι' αυτό όσα συμβαίνουν στην Αχλάδα δεν είναι κάποια «ανωμαλία» της καπιταλιστικής ανάπτυξης...
Είναι η ίδια η καπιταλιστική ανάπτυξη χωρίς το μακιγιάζ της.
Οταν η γη, η Ενέργεια, ο ορυκτός πλούτος και οι παραγωγικές δυνατότητες είναι εμπορεύματα, οι ανάγκες των κατοίκων και των εργαζομένων μπαίνουν αναγκαστικά στη ζυγαριά απέναντι στα κέρδη των ομίλων.
Δύναμη και ελπίδα ο συλλογικός και οργανωμένος αγώνας
Απέναντι σε αυτήν την κατάσταση, οι κάτοικοι της Αχλάδας δεν έσκυψαν το κεφάλι.
Εδώ και περίπου ενάμιση χρόνο, μέσα από την Επιτροπή Αγώνα, δίνουν έναν τιτάνιο και δίκαιο αγώνα απέναντι σε «θεούς και δαίμονες», υπερασπιζόμενοι τις περιουσίες τους, την ασφάλεια των οικογενειών τους και το μέλλον των παιδιών τους.
Και σε αντίθεση με όσα επιχειρείται να τους αποδοθούν, δεν ζητούν να κλείσει το ορυχείο και να μείνουν οι εργαζόμενοι χωρίς δουλειά.
Διεκδικούν να τηρούνται οι περιβαλλοντικοί όροι και τα μέτρα ασφαλείας, να ολοκληρωθούν οι απαλλοτριώσεις και να αποζημιωθούν δίκαια με βάση την πραγματική αξία των σπιτιών και των περιουσιών τους. Να δοθεί άμεση και ενιαία λύση για όλους και όχι να μετατραπεί το χωριό σε ατελείωτο παζάρι.
Στο πλευρό τους βρίσκονται εργατικά σωματεία και μαζικοί φορείς της περιοχής. Πολύτιμη είναι και η «μαύρη πείρα» κατοίκων από την Ακρινή, τον Αγιο Δημήτριο, την Ποντοκώμη και άλλους οικισμούς, που γνωρίζουν τι σημαίνουν οι υποσχέσεις, οι απαλλοτριώσεις και οι μετεγκαταστάσεις που σέρνονται επί χρόνια, οι σχεδιασμοί που αλλάζουν ανάλογα με τις ανάγκες της ΔΕΗ ΑΕ, της «Metlen» και των άλλων ομίλων.
Αυτή η συνάντηση κατοίκων και εργαζομένων, η αλληλεγγύη και η οργανωμένη συλλογική πάλη είναι η πραγματική δύναμη.
Γιατί στην Αχλάδα η διαχωριστική γραμμή γίνεται πλέον ορατή διά γυμνού οφθαλμού.
Από τη μια, οι κάτοικοι, οι εργαζόμενοι, οι οικογένειές τους, τα σπίτια, η δουλειά, η υγεία και η ζωή τους. Από την άλλη, οι επιχειρηματικοί όμιλοι και τα κέρδη τους.
Δεν πρόκειται για δυο συμφέροντα που μπορούν να συμφιλιωθούν. Είναι η σύγκρουση δυο κόσμων.
Γι' αυτό δεν υπάρχουν περιθώρια για νέες αναμονές και αυταπάτες, ούτε χρόνος για χάσιμο. Το αναγκαίο είναι να δυναμώσει η οργάνωση, η αλληλεγγύη και ο κοινός αγώνας, η αμφισβήτηση και η σύγκρουση με το καταστροφικό για τον λαό σχέδιο του κεφαλαίου.
Για να μπουν στο επίκεντρο οι σύγχρονες λαϊκές ανάγκες και όχι η κερδοφορία των λίγων.
Γ. Τρ.
