Αριστέα Αδαμίδου: «Δεν θέλω να χωρέσω σε μία μόνο μορφή τέχνης».
1. Πότε άρχισες να αντιλαμβάνεσαι ότι η τέχνη δεν είναι απλώς κάτι που αγαπάς, αλλά ένας τρόπος με τον οποίο καταλαβαίνεις και ερμηνεύεις τον κόσμο;
Νομίζω πως δεν υπήρξε μια συγκεκριμένη στιγμή που το αποφάσισα. Περισσότερο ήταν κάτι που συνέβαινε μέσα μου προτού ακόμη μπορέσω να του δώσω όνομα. Πάντα είχα την ανάγκη να παρατηρώ, να αναρωτιέμαι, να αναζητώ πίσω από την επιφάνεια των πραγμάτων. Η τέχνη έγινε σταδιακά ο τρόπος μου να συνομιλώ με όσα δεν μπορούσα πάντοτε να εξηγήσω.
Άλλοτε αυτό έβρισκε διέξοδο σε μια μελωδία, άλλοτε σε έναν θεατρικό χαρακτήρα, άλλοτε σε μια λέξη. Δεν αντιμετωπίζω την τέχνη ως διακοσμητικό στοιχείο της ζωής. Τη βλέπω ως έναν τρόπο να πλησιάζεις την αλήθεια, ακόμη κι όταν δεν είσαι βέβαιος ότι θα την ανακαλύψεις.
2. Είσαι ηθοποιός, τραγουδοποιός, συνθέτρια, σκηνοθέτης και κοινωνιολόγος. Νιώθεις ότι όλες αυτές οι ιδιότητες υπηρετούν μια κοινή ανάγκη ή ότι καθεμία σου επιτρέπει να εκφράσεις κάτι διαφορετικό;
Δεν τις αντιλαμβάνομαι ως ξεχωριστά δωμάτια. Περισσότερο μοιάζουν με διαφορετικά παράθυρα που βλέπουν προς τον ίδιο κόσμο. Η υποκριτική με φέρνει αντιμέτωπη με τον άνθρωπο μέσα από την ενσάρκωση, η μουσική μέσα από τον ήχο, η σκηνοθεσία μέσα από τη σύνθεση όλων των επιμέρους στοιχείων και η κοινωνιολογία μέσα από την προσπάθεια να κατανοήσω τις συνθήκες που διαμορφώνουν την ανθρώπινη συμπεριφορά.
Δεν ξέρω αν θα μπορούσα να εγκαταλείψω κάποια από αυτές τις διαδρομές χωρίς να αισθανθώ ότι αφήνω ένα κομμάτι της σκέψης μου ανεκπλήρωτο. Δεν με ενδιαφέρει να αποκτήσω πολλές ιδιότητες για να τις απαριθμώ. Με ενδιαφέρει να μπορώ να χρησιμοποιώ όσα μαθαίνω από τη μία τέχνη μέσα στην άλλη.
3. Υπάρχει κάποια στιγμή που αισθάνθηκες ότι έπρεπε να διαλέξεις ανάμεσα σε δύο καλλιτεχνικές σου κατευθύνσεις; Και αν ναι, γιατί αρνήθηκες να περιοριστείς σε μία;
Υπάρχουν στιγμές που ο χρόνος και οι πρακτικές συνθήκες σε αναγκάζουν να ιεραρχήσεις τις προτεραιότητές σου. Αυτό, όμως, είναι διαφορετικό από το να απαρνηθείς μια πλευρά του εαυτού σου.
Έχω καταλάβει ότι δεν χρειάζεται να απαντώ σε κάθε ερώτηση της ζωής με μια επιλογή αποκλεισμού. Μπορώ να αγαπώ το θέατρο και να γράφω μουσική. Μπορώ να μελετώ την κοινωνία και να αναζητώ τρόπους να την εκφράσω καλλιτεχνικά. Δεν θεωρώ ότι η πολυδιάστατη δημιουργία είναι έλλειψη προσανατολισμού. Μπορεί να είναι ένας διαφορετικός τρόπος να φτάσεις σε έναν προορισμό.
4. Στις συνθέσεις και τις ενορχηστρώσεις σου, πόσο σημαντικό είναι να δημιουργείς έναν ολόκληρο κόσμο γύρω από μια μελωδία; Τι αναζητάς πέρα από το ίδιο το τραγούδι;
Για μένα, μια μελωδία δεν είναι απαραίτητα ένα ολοκληρωμένο έργο. Είναι συχνά η αρχή μιας αφήγησης. Αναζητώ τον χώρο μέσα στον οποίο θα μπορέσει να αναπνεύσει, τα ηχοχρώματα που θα της δώσουν υπόσταση, τις σιωπές που θα αποκαλύψουν όσα δεν χρειάζεται να ειπωθούν.
Η ενορχήστρωση δεν είναι η προσθήκη μουσικών οργάνων σε μια σύνθεση. Είναι μια δεύτερη μορφή συγγραφής. Κάθε όργανο έχει τη δική του φωνή, τη δική του θέση και τον δικό του λόγο ύπαρξης. Με ενδιαφέρει να υπάρχει διάλογος ανάμεσά τους, να μην παίζουν απλώς όλοι μαζί, αλλά να έχουν κάτι να πουν ο ένας στον άλλον.
5. Στο έργο σου συναντάμε διαφορετικές μουσικές αναφορές, κοινωνικά ζητήματα και προσωπικές εξομολογήσεις. Υπάρχει κάτι που θεωρείς ότι οφείλει να κάνει η μουσική και συχνά παραλείπει;
Δεν πιστεύω ότι η μουσική οφείλει να υπηρετεί έναν συγκεκριμένο σκοπό. Θα ήταν άδικο να της επιβάλουμε μια μοναδική αποστολή. Ωστόσο, πιστεύω πως έχει τη δύναμη να δημιουργεί χώρο για όσα δεν βρίσκουν εύκολα θέση στην καθημερινή μας γλώσσα.
Μπορεί να ψυχαγωγεί, να παρηγορεί, να ενοχλεί, να διαμαρτύρεται, να θυμίζει. Αυτό που με απασχολεί είναι να μη φοβόμαστε την πολυφωνία της. Να μη θεωρούμε ότι υπάρχει ένας μόνο τρόπος να γράψεις, να συνθέσεις ή να τραγουδήσεις κάτι που θα αγγίξει έναν άνθρωπο.
6. Έχεις γράψει τραγούδια με αφορμή κοινωνικά γεγονότα, όπως τα Τέμπη και η Νάκμπα. Πώς διαχειρίζεσαι την ευθύνη να μετατρέπεις ένα πραγματικό τραύμα σε καλλιτεχνικό έργο χωρίς να το αποδυναμώνεις;
Αυτή είναι μια από τις πιο δύσκολες πλευρές της δημιουργίας. Όταν καταπιάνεσαι με ένα πραγματικό ανθρώπινο τραύμα, δεν έχεις απέναντί σου απλώς ένα θέμα. Έχεις ζωές, απώλειες, μνήμες και ανθρώπους που συνεχίζουν να κουβαλούν τις συνέπειές του.
Δεν θέλω η τέχνη να χρησιμοποιεί τον πόνο ως εύκολο μέσο συγκίνησης. Ούτε να προσποιείται ότι μπορεί να αποδώσει πλήρως μια πραγματικότητα τόσο μεγάλη. Στο «Κλάμα Αδικίας» και στη «Νάκμπα» η μουσική έγινε ένας τρόπος να σταθώ απέναντι σε γεγονότα που δεν μπορούσα να προσπεράσω. Δεν θεωρώ ότι ένα τραγούδι μπορεί να αποκαταστήσει μια αδικία. Μπορεί, όμως, να αρνηθεί τη λήθη. Και κάποιες φορές αυτή η άρνηση έχει τη δική της αξία.
Σε αυτό βέβαια είχα και συνοδοιπόρους στο «κλάμα αδικίας» την Μαριάννα Τουμασάτου όπου προσέγγισε την ιδέα του βίντεο και την ερμηνεία της μάνας με απόλυτο σεβασμό , την Καλλιόπη Βέττα στο τραγούδι που πάλι με σεβασμό το τραγούδησε . Στη «Νάκμπα» τον Βαγγέλη Αλεξανδρή που ερμήνευσε μαζί του το τραγούδι και κατανόησε το γιατί θέλω να μιλήσω και να εκφραστώ προσεγγίζοντας το με δέος .
Δεν ήμουν μόνη επομένως ειδικότερα σ’ αυτά τα δύο έργα μου που τους κάνετε ειδική αναφορά . Έχουν υπάρξει κι άλλα βέβαια όπως το «ο κόσμος το ξέρει» όμως το πανελλήνιο γνώρισε το «κλάμα αδικίας» και την «Νάκμπα».
7. Στις θεατρικές σου δημιουργίες δεν περιορίζεσαι στην ερμηνεία, αλλά αναλαμβάνεις και τη διασκευή, τη σκηνοθεσία και τη μουσική ,τα σκηνικά και γενικότερα,ίσως όλα όσα μπορούν να περάσουν από το χέρι σου . Τι σε οδηγεί στην ανάγκη να έχεις συνολική εικόνα ενός έργου;
Με ενδιαφέρει να γνωρίζω τη διαδρομή ενός έργου από τη στιγμή που γεννιέται ως ιδέα μέχρι τη στιγμή που συναντά το κοινό. Όχι επειδή πιστεύω ότι ένας άνθρωπος πρέπει να ελέγχει τα πάντα, αλλά επειδή με απασχολεί η συνοχή της καλλιτεχνικής πρότασης.
Στο θέατρο κάθε επιλογή συνομιλεί με μια άλλη. Ένα βλέμμα μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που ακούγεται μια μουσική φράση. Ένα σκηνικό μπορεί να μεταβάλει την αντίληψη του θεατή για έναν χαρακτήρα. Με ενδιαφέρει αυτή η αλληλεπίδραση. Και, φυσικά, με ενδιαφέρει η συνεργασία. Ένα έργο δεν γίνεται ζωντανό επειδή ένας άνθρωπος είχε μια ιδέα, αλλά επειδή πολλοί άνθρωποι αποφάσισαν να της δώσουν σώμα.
8. Έχεις ερμηνεύσει με μεγάλη επιτυχία , μάλιστα είχε γίνει και συζήτηση στην περιοχή τότε την Αρετή στην παράσταση «Νεκρός αδερφός». Πώς είχες εκλάβει τους καρπούς της επιτυχίας τότε με μία πολυσυζητημένη ερμηνεία . Επιπλέον στον «Νεκρό Αδερφό» καταπιάνεσαι με μια βαθιά ριζωμένη παραδοσιακή ιστορία (ξέρω ότι την έχεις μελετήσει καλά για αυτό ρωτάω). Πώς μπορείς να διατηρήσεις τη μνήμη ενός παλιού έργου και ταυτόχρονα να του δώσεις μια σύγχρονη, προσωπική σκηνική γλώσσα;
Συγνώμη που γελάω , αλλά αν ήξερες σε πόσο ακατάλληλη φάση μου κάνεις αυτήν την ερώτηση θα γελούσες και εσύ . Πότε δεν έφυγε από πάνω μου η Αρετή και ο «Νεκρός αδερφός» έχουν περάσει 6 χρόνια και ακόμα ασχολούμαι με αυτό . Αγαπάω την Αρετή είναι αναπόσπαστο κομμάτι μου , μου ‘χει δώσει πολλά δώρα αυτή η ερμηνεία … υποψηφιότητες για βραβεία , βραβεία …Είμαι ευγνώμων για όλα αυτά.Αν καταπιαστώ με τον «Νεκρό αδερφό» να είστε σίγουροι ότι δεν θα με δείτε ξανά ως Αρετή ,έχω κάνει τον κύκλο μου σ’ αυτόν τον χαρακτήρα δεν έχω κάτι άλλο ούτε να πάρω ούτε να του δώσω. Στον χαρακτήρα όμως , γιατί με το έργο η διαπροσωπική μας σχέση δεν έχει τελειώσει ακόμα .
Τώρα ας πιάσουμε ας πιάσουμε μια άλλη δημιουργική πλευρά μου σε αυτό το έργο και ίσως καταλάβετε το γιατί μ’ ενδιαφέρει τόσο ακόμα και σήμερα .Δεν με ενδιαφέρει να αντιμετωπίσω την παράδοση σαν ένα έκθεμα που πρέπει να παραμείνει ανέγγιχτο. Τη σέβομαι περισσότερο όταν προσπαθώ να καταλάβω τι εξακολουθεί να έχει να μας πει.
Ο «Νεκρός Αδερφός» κουβαλά ερωτήματα για την υπόσχεση, την οικογένεια, την απώλεια, την ενοχή και τη σχέση των ζωντανών με τους νεκρούς. Αυτά δεν ανήκουν σε μια άλλη εποχή. Εξακολουθούν να μας αφορούν, απλώς αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο τα βιώνουμε και τα εκφράζουμε.
Η δική μου προσέγγιση αναζητά μια σύγχρονη γλώσσα, χωρίς να αφαιρεί από την ιστορία τη σκοτεινή, σχεδόν τελετουργική της φύση. Θέλω ο θεατής να αναγνωρίσει κάτι μυσταγωγικό.
9. Πόσο σε ενδιαφέρει το θέατρο ως χώρος κοινωνικού προβληματισμού; Μπορεί μια παράσταση να είναι ταυτόχρονα αισθητική εμπειρία και πράξη παρέμβασης;
Πιστεύω ότι το θέατρο έχει μια ιδιαίτερη κοινωνική δυνατότητα, ακριβώς επειδή δημιουργεί μια προσωρινή κοινότητα. Άνθρωποι που πιθανότατα δεν θα συναντιούνταν ποτέ κάθονται στον ίδιο χώρο και παρακολουθούν την ίδια ιστορία.
Δεν χρειάζεται κάθε παράσταση να διδάσκει ή να διατυπώνει ένα πολιτικό συμπέρασμα. Μερικές φορές αρκεί να γεννήσει μια ερώτηση που θα ακολουθήσει τον θεατή έξω από την αίθουσα. Για μένα, εκεί βρίσκεται ένα μεγάλο μέρος της δύναμής της: στο ότι μπορεί να αλλάξει, έστω και ανεπαίσθητα, τον τρόπο με τον οποίο κοιτάζουμε κάτι που μέχρι χθες θεωρούσαμε αυτονόητο.
10. Πιστεύεις ότι ένας νέος δημιουργός χρειάζεται να περιμένει να του δοθεί χώρος ή να μάθει να τον κατασκευάζει μόνος του;
Θα ήθελα να υπάρχουν περισσότεροι χώροι που να υποδέχονται τους νέους δημιουργούς χωρίς να τους ζητούν πρώτα να αποδείξουν ότι αξίζουν να υπάρχουν. Από την άλλη, δεν πιστεύω ότι μπορούμε να περιμένουμε επ’ αόριστον την κατάλληλη πρόσκληση.
Έχω επιλέξει να δοκιμάζω, να προτείνω, να συνεργάζομαι και να αναλαμβάνω την ευθύνη των ιδεών μου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ατομική προσπάθεια μπορεί να υποκαταστήσει τις πολιτιστικές δομές. Η δημιουργικότητα χρειάζεται ελευθερία, αλλά χρειάζεται και υποστήριξη. Δεν πρέπει να εξαντλείται στην προσπάθεια να εξασφαλίσει απλώς τα μέσα για να υπάρξει.
Δυστυχώς όμως αυτή τη στιγμή οι νέοι εξαντλούνται (νέους βάζω τις ηλικίες 45-20) . Προσπαθούν να βρουν τρόπο να επιβιώσουν ,να δημιουργήσουν και να εξελιχθούν.Έχουμε ακούσει τόσα μεγάλα λόγια, τόσο διθυραμβικά και από πράξεις τίποτα. Εγώ επειδή δεν έχω και πολλή υπομονή και επειδή κουράζομαι εύκολα και βαριέμαι έχω μάθει να φτιάχνω τους δικούς μου δρόμους αυτό δεν είναι απαραίτητα καλή λύση, είναι όμως μία λύση η οποία σε κάνει να νιώθεις ελεύθερος. Μη νομίζετε όμως πως ό,τι προσπαθώ να κάνω προσπαθώ να το κάνω με 100% αυτονομία. Είναι αδύνατον γιατί παλεύεις με θηρία.
11. Πώς επηρεάζει η κοινωνιολογία , που είναι επιστήμη σου τον τρόπο με τον οποίο παρατηρείς τους ανθρώπους και γράφεις για αυτούς;
Η κοινωνιολογία με βοηθά να μην αντιμετωπίζω τον άνθρωπο αποκομμένο από τον κόσμο στον οποίο ζει. Πίσω από κάθε προσωπική ιστορία υπάρχουν συνθήκες, σχέσεις, κοινωνικές δομές και πολλές φορές ανισότητες που δεν είναι ορατές με την πρώτη ματιά.
Αυτό με ενδιαφέρει ιδιαίτερα και στην τέχνη. Ένας χαρακτήρας δεν είναι μόνο οι πράξεις του. Είναι και όσα τον διαμόρφωσαν, όσα δεν επέλεξε, όσα κληρονόμησε και όσα προσπαθεί να ξεπεράσει. Η κοινωνιολογία μού προσφέρει εργαλεία παρατήρησης, ενώ η τέχνη μού επιτρέπει να μετατρέπω αυτή την παρατήρηση σε βίωμα.
12. Μεγάλωσες στην Πτολεμαΐδα και αναφέρεσαι συχνά στη Δυτική Μακεδονία. Πώς διαμορφώνει ένας τόπος την καλλιτεχνική ταυτότητα ενός ανθρώπου; Μπορεί η απόσταση από τα μεγάλα πολιτιστικά κέντρα να γίνει πηγή δημιουργίας;
Ένας τόπος δεν είναι μόνο το γεωγραφικό σημείο στο οποίο γεννιέσαι. Είναι οι εικόνες που σε ακολουθούν, οι άνθρωποι που σε διαμόρφωσαν, οι διαδρομές που έκανες και οι αντιφάσεις που έμαθες να αναγνωρίζεις.
Η Πτολεμαΐδα και η ευρύτερη Δυτική Μακεδονία έχουν πολύ περισσότερο καλλιτεχνικό δυναμικό απ’ όσο συχνά φαίνεται. Υπάρχουν άνθρωποι που γράφουν, συνθέτουν, ερμηνεύουν, σκηνοθετούν και επιμένουν να δημιουργούν. Το γεγονός ότι δεν βρίσκονται στο κέντρο της πολιτιστικής ζωής δεν σημαίνει ότι δεν έχουν κάτι ουσιαστικό να προσφέρουν.
Η απόσταση μπορεί να γεννήσει μια διαφορετική ματιά, αλλά δεν πρέπει να γίνεται άλλοθι για την απουσία ευκαιριών. Ένας τόπος δεν μπορεί να ζητά από τους ανθρώπους του να ανθίζουν μόνοι τους. Χρειάζεται χώρους, εμπιστοσύνη και ουσιαστικές πολιτιστικές πρωτοβουλίες.
13. Τι θεωρείς ότι λείπει σήμερα από το ελληνικό πολιτιστικό περιβάλλον; Είναι οι ευκαιρίες, οι υποδομές, η διάθεση για πειραματισμό ή κάτι βαθύτερο;
Νομίζω ότι όλα αυτά συνδέονται. Δεν αρκεί να μιλάμε για την ανάγκη να αναδειχθούν νέοι δημιουργοί, αν δεν δημιουργούμε παράλληλα τις συνθήκες μέσα στις οποίες μπορούν να εργαστούν.
Χρειάζεται μεγαλύτερη διάθεση να ακούσουμε προτάσεις που δεν ακολουθούν την πεπατημένη. Να μη θεωρούμε ότι η καλλιτεχνική αξία προϋποθέτει ήδη ένα αναγνωρίσιμο όνομα ή μια συγκεκριμένη αισθητική. Και, κυρίως, να αντιμετωπίσουμε τον πολιτισμό ως κάτι περισσότερο από μια σειρά εκδηλώσεων. Είναι μια ζωντανή διαδικασία που απαιτεί συνέχεια, φροντίδα και ανθρώπους που να πιστεύουν σε αυτήν.
14. Σε μια ηλικία που πολλοί άνθρωποι ακόμη αναζητούν τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό, εσύ έχεις ήδη αναλάβει πολλαπλούς δημιουργικούς ρόλους. Αισθάνεσαι ποτέ ότι πρέπει να αποδείξεις πως η ηλικία δεν αποτελεί μέτρο ωριμότητας;
Δεν θα ήθελα να χρειάζεται να αποδεικνύει κανείς την αξία του με βάση την ηλικία του, είτε είναι νέος είτε μεγαλύτερος. Η ηλικία είναι ένα δεδομένο της βιογραφίας μας, όχι πιστοποιητικό δημιουργικής ικανότητας ή και ικανότητας γενικά .
Φυσικά, γνωρίζω ότι ένας νέος άνθρωπος συχνά αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη, ειδικά όταν αναλαμβάνει ευθύνες που δεν συνηθίζεται να του ανατίθενται. Δεν με ενδιαφέρει, όμως, να μπω σε έναν διαρκή διαγωνισμό απόδειξης. Προτιμώ να αφήνω τη δουλειά μου , την ύπαρξη μου στις σχέσεις μου να μιλάν . Πέφτω πολύ συχνά σε σφάλματα , αλλά δεν γίνεται αλλιώς. Από αυτά μαθαίνουμε σε κάθε ηλικία . Η φιλοδοξία χωρίς την διάθεση να φτάσεις στα κόκκινα ,να χτυπήσεις, να ματώσεις γίνεται εύκολα αλαζονεία. Σε κάθε ηλικία .
15. Σε ενδιαφέρει περισσότερο η αναγνώριση του ονόματός σου ή η αναγνώριση του έργου σου, ακόμη κι αν αυτά δεν συμβαίνουν ταυτόχρονα;
Θα ήταν υποκριτικό να πω ότι δεν με ενδιαφέρει η αναγνώριση. Κάθε δημιουργός θέλει το έργο του να συναντήσει ανθρώπους, να ακουστεί, να ταξιδέψει και να αποκτήσει μια θέση στη συνείδησή τους.
Ωστόσο, δεν θα ήθελα το όνομά μου να προηγείται του έργου μου. Με ενδιαφέρει να υπάρχει κάτι πίσω από αυτό. Να μπορεί κάποιος να συναντήσει μια σύνθεση, μια παράσταση ή μια ιστορία χωρίς να γνωρίζει ποιος βρίσκεται από πίσω και να αισθανθεί ότι βρήκε κάτι που τον αφορά. Αν συμβεί αυτό, τότε έχει αρχίσει μια ουσιαστική σχέση ανάμεσα στον δημιουργό και τον αποδέκτη.
16. Ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία όταν προσπαθείς να δημιουργήσεις ανεξάρτητα, χωρίς να έχεις πίσω σου έναν μεγάλο παραγωγικό μηχανισμό;
Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι ότι πολλές φορές η δημιουργία δεν σταματά στο καλλιτεχνικό μέρος. Πρέπει να σκεφτείς την παραγωγή, την οργάνωση, τους διαθέσιμους πόρους, την επικοινωνία, τις συνεργασίες. Κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι χρειάζεται να γίνεις ταυτόχρονα δημιουργός και άνθρωπος που θα φροντίσει να μπορέσει η δημιουργία να υπάρξει.
Αυτό έχει μια γοητεία, γιατί σε εκπαιδεύει να βρίσκεις λύσεις και να αξιοποιείς όσα έχεις. Έχει, όμως, και ένα όριο. Δεν πρέπει να ρομαντικοποιούμε την έλλειψη πόρων ούτε να θεωρούμε ότι η δυσκολία είναι απαραίτητη προϋπόθεση της τέχνης. Η δημιουργικότητα μπορεί να γεννηθεί μέσα από το ελάχιστο, αλλά αξίζει να έχει και τις συνθήκες για να εξελιχθεί.
17. Υπάρχει κάτι που δεν έχεις τολμήσει ακόμη να δημιουργήσεις, όχι επειδή δεν το μπορείς, αλλά επειδή δεν έχει έρθει η κατάλληλη στιγμή;
Νομίζω πως υπάρχουν ολόκληροι κόσμοι που ακόμη δεν έχω επισκεφθεί δημιουργικά. Δεν θέλω να τους ονοματίσω όλους, γιατί με ενδιαφέρει να κρατώ ζωντανή και την έκπληξη του επόμενου βήματος.
Με ελκύει η ιδέα να δοκιμάζομαι σε διαφορετικές μορφές αφήγησης και να μη θεωρώ ότι έχω ήδη βρει την οριστική μου καλλιτεχνική γλώσσα. Δεν θέλω να επαναλαμβάνω τον εαυτό μου επειδή κάτι λειτούργησε στο παρελθόν. Θα ήθελα κάθε καινούργιο έργο να έχει έναν λόγο να υπάρχει και όχι απλώς να επιβεβαιώνει ότι μπορώ να κάνω κάτι που έχω ήδη κάνει.
18. Αν κάποιος παρακολουθήσει το σύνολο της δουλειάς σου, από τη μουσική μέχρι το θέατρο και τον κινηματογράφο, ποιο κοινό νήμα θα ήθελες να ανακαλύψει;
Θα ήθελα να ανακαλύψει την ανάγκη μου να κοιτάζω τον άνθρωπο από διαφορετικές πλευρές. Να παρατηρώ τις αντιφάσεις του, τις επιθυμίες του, τις αδυναμίες του, τη σχέση του με τους άλλους και με την εποχή του.
Δεν ξέρω αν όλα μου τα έργα έχουν την ίδια αισθητική ή αν θα αποκτήσουν ποτέ μία ενιαία μορφή. Ίσως, όμως, να έχουν την ίδια αφετηρία: την περιέργεια για όσα συμβαίνουν μέσα μας και γύρω μας. Αν υπάρχει κάτι που ενώνει τη δουλειά μου, θα ήθελα να είναι αυτή η αναζήτηση.
19. Τι θα ήθελες να έχει αλλάξει στην ελληνική καλλιτεχνική πραγματικότητα σε δέκα χρόνια από σήμερα;
Θα ήθελα να έχουμε μάθει να δίνουμε χώρο πριν κάποιος χρειαστεί να φύγει για να τον διεκδικήσει. Να μην αντιμετωπίζουμε την τέχνη ως πολυτέλεια και τους νέους δημιουργούς ως μια μελλοντική υπόσχεση που μπορεί να περιμένει.
Θα ήθελα περισσότερες ανεξάρτητες παραγωγές, περισσότερες συνεργασίες, μεγαλύτερη πρόσβαση στην καλλιτεχνική εκπαίδευση και ουσιαστική πολιτιστική ζωή έξω από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Να δίνετε τόπος στα νιάτα .
Και θα ήθελα να υπάρχει λιγότερος φόβος απέναντι στο διαφορετικό. Δεν χρειάζεται κάθε δημιουργία να μοιάζει με κάτι που ήδη γνωρίζουμε για να της επιτρέψουμε να υπάρξει.
20. Και τελικά, αν αφαιρούσαμε όλους τους τίτλους, τις ιδιότητες και τις επαγγελματικές σου ταυτότητες, τι θα έμενε από την ανάγκη σου να δημιουργείς;
Θα έμενε ένας άνθρωπος που εξακολουθεί να αναρωτιέται. Που θέλει να καταλάβει, να επικοινωνήσει, να συγκινήσει και να συγκινηθεί. Που κάνει τα λάθη του , που δεν έχει πάντα τις απαντήσεις, αλλά δεν θέλει να πάψει να θέτει ερωτήματα .
Ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο ειλικρινές κομμάτι της δημιουργίας: να μην ξέρεις πάντοτε πού θα σε οδηγήσει, αλλά να αισθάνεσαι ότι πρέπει να ακολουθήσεις τη διαδρομή. Χωρίς να γνωρίζεις αν στο τέλος θα βρεις έναν προορισμό ή απλώς μια καινούργια αρχή.
21. Ας πάμε στην «Αιώρηση». Ένα τραγούδι που έγραψες αρχικά για τη δική σου φωνή, τελικά το εμπιστεύτηκες σε μια άλλη ερμηνεύτρια. Γιατί επέλεξες την Άννα Μάγκου ;
Είμαι ένας άνθρωπος που συνήθως κρατά τα τραγούδια του κοντά στη δική του ερμηνεία. Δεν είναι εύκολο για μένα να αποχωρίζομαι μια σύνθεση και να την εμπιστεύομαι σε μια άλλη φωνή. Έχω κάνει ελάχιστες τέτοιες επιλογές, ίσως με εξαίρεση τις περιπτώσεις που το έργο ζητά έναν διάλογο δύο φωνών.
Η «Αιώρηση», όμως, περίμενε κάτι διαφορετικό. Η μελωδία της υπήρχε από το 2023, αλλά για μεγάλο διάστημα δεν είχα βρει τις λέξεις που θα μπορούσαν να σταθούν δίπλα της. Όταν γνώρισα την Άννα, στα τέλη Οκτωβρίου του 2025, άρχισα σταδιακά να ανακαλύπτω έναν άνθρωπο με μια ιδιαίτερη ευαισθησία, μια χειμαρρώδη παρουσία και μια παιγνιώδη, σχεδόν αέρινη φύση.
Τον Απρίλιο του 2026 γεννήθηκαν οι στίχοι και στη συνέχεια η αφήγηση. Ήταν σαν να άνοιξε ένας δρόμος που μέχρι τότε δεν μπορούσα να διακρίνω. Η Άννα δεν μπήκε απλώς για να ερμηνεύσει ένα τραγούδι. Η παρουσία της συνδέθηκε με την ίδια τη γέννηση του νοήματός του. Και αυτός ήταν ένας λόγος αρκετά ισχυρός για να εμπιστευτώ τη φωνή μου σε μια άλλη φωνή.
22. Τι σημαίνει για σένα η «Αιώρηση» πέρα από τη μουσική της υπόσταση;
Η «Αιώρηση» είναι εκείνη η παράξενη στιγμή κατά την οποία για λίγο παύεις να αισθάνεσαι το βάρος της πραγματικότητας όπως το γνώριζες. Μπορεί να συμβεί μέσα από έναν άνθρωπο, μια φιλία, έναν έρωτα ή μια συνάντηση που έρχεται χωρίς να σου υποσχεθεί τίποτα και, παρ’ όλα αυτά, μετακινεί κάτι μέσα σου.
Με ενδιαφέρει αυτή η λεπτή περιοχή ανάμεσα στο πραγματικό και το άυλο. Όταν δεν γνωρίζεις αν χορεύει το σώμα την ψυχή ή η ψυχή το σώμα. Όταν κάτι σε οδηγεί σε έναν άλλο τόπο, χωρίς να χρειάζεται να μετακινηθείς ούτε ένα βήμα.
Ίσως τελικά η αιώρηση να μην είναι η απουσία βάρους, αλλά η παρουσία κάποιου ή κάτι που σε κάνει να ξεχνάς για λίγο πόσο βαρύς μπορεί να γίνει ο κόσμος.
23. Η Άννα είναι φίλη σου. Πώς διαχωρίζεις τη φιλία από την καλλιτεχνική αξιολόγηση ή την δουλειά ;
Η φιλία, η καλλιτεχνική εκτίμηση και η επαγγελματική συνεργασία μπορούν να συνυπάρχουν, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα. Δεν θα έδινα ποτέ ένα τραγούδι σε κάποιον μόνο και μόνο επειδή τον αγαπώ. Ούτε θα επέλεγα έναν συνεργάτη επειδή υπάρχει προσωπική οικειότητα, αν δεν πίστευα βαθιά ότι μπορεί να υπηρετήσει ουσιαστικά το έργο.
Η δουλειά, άλλωστε, έχει τον δικό της χρόνο, τον δικό της χώρο και συγκεκριμένες απαιτήσεις. Είναι μια διαδικασία που συχνά γίνεται πιεστική, με τις ταχύτητες, τις ευθύνες και την προσήλωση που απαιτεί. Αυτό, όμως, δεν χρειάζεται να αφαιρεί τίποτα από τη χαρά της δημιουργίας. Στη δική μας περίπτωση, με την Άννα, είμαστε ενδεχομένως πολύ αντίρροπες σε ορισμένα πράγματα που θέτουμε ως στόχους, αλλά ταυτόχρονα ταυτόσημες σε τόσα άλλα, πολύ πιο ουσιαστικά. Έχουμε διαφορετικούς τρόπους να προσεγγίζουμε κάποια πράγματα, αλλά συναντιόμαστε σε εκείνα που τελικά έχουν τη μεγαλύτερη σημασία.
Η τέχνη μπορεί να γεννήσει φιλίες, να τις βαθύνει και να δημιουργήσει δεσμούς που ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια μιας συνεργασίας. Είναι από τα ωραιότερα δώρα που μπορεί να σου προσφέρει. Και η Άννα είναι για μένα ένα τέτοιο δώρο. Τη θαυμάζω όχι επειδή είναι φίλη μου, αλλά επειδή διαθέτει μια πραγματικά ξεχωριστή, αναντικατάστατη καλλιτεχνική υπόσταση. Και όσο περισσότερο τη γνωρίζω, τόσο περισσότερο ανακαλύπτω λόγους να τη θαυμάζω. Νιώθω ευγνωμοσύνη που η ζωή μάς έφερε κοντά και που μέσα από μια συνάντηση σε έναν χώρο γεννήθηκε ένας δεσμός που δεν εξαντλείται μα διαμορφώνεται και ωριμάζει, ένας δεσμός που δεν περίμενα ότι θα αποκτήσω . Γιατί τελικά, πέρα από όσα καταφέραμε να φτιάξουμε, κρατώ με μεγάλη αγάπη και τον άνθρωπο που γνώρισα μέσα από αυτή τη διαδρομή.
24. Τι θα ήθελες να πάρει μαζί του κάποιος που θα ακούσει την «Αιώρηση»;
Δεν θα ήθελα να του υποδείξω ποιον πρέπει να σκεφτεί ή τι ακριβώς πρέπει να αισθανθεί. Θα ήθελα να αφήσω ένα κενό μέσα στο οποίο θα μπορέσει να τοποθετήσει τη δική του ιστορία.
Ίσως να θυμηθεί έναν άνθρωπο που του άλλαξε τη διαδρομή. Ίσως μια στιγμή που δεν κράτησε πολύ, αλλά εξακολουθεί να επιστρέφει. Ίσως κάτι που αγαπά και δεν έχει καταφέρει ακόμη να περιγράψει. Δεν έχει σημασία αν θα το ονομάσει εκείνος, εκείνη ή κάτι άλλο. Σημασία έχει να βρει μέσα στο τραγούδι έναν χώρο που να του ανήκει.
25. Αν μπορούσες να απευθύνεις μια ευχή στην Άννα Μάγκου και μία στον εαυτό σου για όσα έρχονται, ποιες θα ήταν;
Στην Άννα θα ευχόμουν ο δρόμος της να είναι στρωμένος με τριαντάφυλλα. Κι όταν εμφανίζονται τα αγκάθια, να έχει πάντα τη δύναμη να τα διασχίζει και να τα προσπερνά χωρίς να χάνει τίποτα από το φως της. Υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται με μεγάλη ψυχή και είναι φτιαγμένοι για μεγάλες διαδρομές. Πιστεύω πως το μέλλον της της ανήκει και, κατά κάποιον τρόπο, αισθάνομαι ότι είναι ήδη εδώ . Εγώ την πιστεύω, την εμπιστεύομαι και θα είμαι δίπλα της σε κάθε διαδρομή . Και αν εμφανιστούν αγκάθια εκεί θα είμαι μαζί της να τα προσπεράσουμε.
Για μένα θα ευχόμουν να συναντώ ανθρώπους που με κάνουν να ξεχνώ τον χρόνο. Συνεργάτες, δασκάλους, φίλους, ανθρώπους που δεν έρχονται απλώς να μου δανείσουν το φως τους, αλλά να μου θυμίσουν ότι έχω κι εγώ το δικό μου.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο όμορφο που μπορεί να σου συμβεί μέσα από την τέχνη: να συναντήσεις ανθρώπους που, χωρίς να το καταλάβουν, σε βοηθούν να συνεχίσεις να δημιουργείς. Καθώς και να μην κουραστώ να σκαλίζω δρόμους και να φτιάχνω. Να είμαι καταδικασμένη να κυνηγώ και όπου βγει.
