figourini banner 1 2021

banner3

Ποντιακές λέξεις και φράσεις με αρχαιοελληνική προέλευση: Εβγάλτεν - Οφέτος - Σκεπάουνταν & σκεπάζω - Ξαν & ξανά - Χαρεμένα & χαίρομαι - Δίγω & δίω και την φράση «Δίγωαπόπίσα τ’ς» (της Δέσποινας Μιχαηλίδου Καπλάνογλου)

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η επιλογή των λέξεων στην σημερινή παρουσίαση έγινε από ένα παραδοσιακό Ποντιακό τραγούδι

που αναφέρεται σε ένα Πασχαλινό έθιμο του ξεκινά από την ημέρα της έναρξης της 40ήμερης νηστείας ( Καθαρά Δευτέρα ) και λήγει στο Μεγάλο Σάββατο, τον ‘’ΚΟΥΚΑΡΑ’’

Ο κουκαράς ή κοράκι όπως το έλεγαν τα μικρά παιδιά, ήταν ένα μεγάλο κρεμμύδι ( με κοτσάνι) ή πατάτα πάνω στο οποίο κάρφωναν εφτά φτερά από κότα ή κόκορα σε ημικύκλιο όσες οι εβδομάδες της νηστείας. Έξι φτερά ήταν σκούρα και το έβδομο λευκό και συμβόλιζε την Μεγάλη εβδομάδα.

Κάθε εβδομάδα που περνούσε αφαιρούσαν και ένα φτερό μέχρι να τελειώσουν όλα στο τέλος της νηστείας χωρίς να γίνει αντιληπτό από τα παιδιά, τον κρεμούσαν από το ταβάνι. Το κρέμασμα γινόταν την Καθαρά Δευτέρα πολύ νωρίς.

Αν δεν συμμορφώνονταν με το κράτημα της νηστείας τα φοβέριζαν ότι θα τα φάει ο κουκαράς .

Με τρόπο φυσούσαν τον κουκαρά, που καθώς κουνιόταν και περιστρέφονταν προκαλούσε τον φόβο.

ΠΟΝΤΙΑΚΑ

Έρθεν οφέτος η Λαμπρή,

Έρθεν οφέτος η Λαμπρή, τον κουκαράν εβγάλτεν
φετιζνόν κόκκινον ωβόν, ξαν’ σην εικόναν βάλτεν

Την Λαμπρήν χρόνια πολλά τρώνε κόκκινα ωβά
την Λαμπρήν Χριστός Ανέστη όλ’ λένε Αληθώς Ανέστη.

Έρθεν οφέτος η Λαμπρή, τα καλά τα ημέρας
θα φορούν και σκεπάουνταν τα κορτσόπα τη χώρας.

Χριστός Ανέστη σήμερον, όλ’ λάσκουν χαρεμένα
σ’ όλια τα σπίτια τρών’ και πίν’, τα πόρτας ανοιγμένα.

Χριστός Ανέστη εκ νεκρών και θάνατον πατήσας
το βίο μ’ όλιον θα πουλώ και δίγω από πίσα τ’ς.

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Ήρθε φέτος η λαμπρή

Ήρθε φέτος η λαμπρή τον κουκαράν βγάλτε .

Φετινό κόκκινο αυγό βάλτε στην εικόνα.

Την Λαμπρή χρόνια πολλά, τρώνε κόκκινα αυγά

την Λαμπρή Χρίστος Ανέστη, όλοι λένε Αληθώς Ανέστη.

Ήρθε και φέτος η Λαμπρή οι καλές μέρες

θα φορέσουν και θα σκεπαστούν τα ξένα κοριτσάκια

Χριστός Ανέστη σήμερα, όλοι τριγυρνούν χαρούμενοι,

σε όλα τα σπίτια τρώνε και πίνουν, οι πόρτες ανοιχτές.

Χρίστος Ανέστη εκ νεκρών και θάνατο πατήσας ,

την περιουσία μου όλη θα πουλήσω και θα της την χαλαλίσω (προσφέρω).

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ

Εβγάλτεν – Οφέτος - -- Σκέπαουνταν & σκεπάζω - Ξαν & ξανά – Χαρεμένα & χαίρομαι -Δίγω & δίω και την φράση ΄΄Δίγω από πίσα τ’ς ΄΄

====================================================

Εβγάλτεν

Εγβαίνω -εβγαίνω και εβγάλλω - εγβάλλω

*

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : Έκ + βαίνω

Ετυμολογία : εκβαίνω < αρχαία ελληνική ἐκβαίνω < ἐκ + βαίνω

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : (λόγιο) βγαίνω ,έξοδος ,λήξις ,τέλος

Συγγενικές και σύνθετες λέξεις: Έκβαση , εμβαίνω , επεμβαίνω

επιβαίνω . κατεβαίνω . μεταβαίνω , παραβαίνω.

 

**********************************************************

– Οφέτος

Φετιζνός Εφετιζ’νος ,οφετιζ’νος

*

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : Έπ’ ἔτος

Ετυμολογία : φετινός < φέτος + -ινός < φέτος < ἐφέτος < ἐφ' ἔτος < ἐπί + ἒτος

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : Φέτος, το παρόν έτος

 

Συγγενικές και σύνθετες λέξεις:Φετινός,εφετινός ,ἐφήμερος.

 

**********************************************************

– Σκεπάουνταν

Σκέπασμα - σκεπάζω

*

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη :Σκέπω

Ετυμολογία : σκεπάζω < (κληρονομημένο) αρχαία ελληνική σκεπάζω < σκέπω

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : σκεπάζονται.

 

Συγγενικές και σύνθετες λέξεις: σκέπασμα σκεπαστή σκεπαστήρι σκεπαστός σκέπαστρο σκεπή .

 

*****************************************************

Ξαν - ξανά

*

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη : Έξ + ἀνά

Ετυμολογία : ξανά < ἐξανά- ( < ἐξ + ἀνά) στην αρχή ρημάτων της αρχαίας ελληνικής όπως π.χ. το ἐξαναπληρόω-ῶ (αναπληρώνω εντελώς) και ἐξανευρίσκω (σκαρφίζομαι) που δήλωναν επανάληψη της διάθεσης του ρήματος. Με έκπτωση του αρχικού ε και αποχωρισμό του ξανά διαμορφώθηκε αυτοτελής πρόθεση που λόγω της χαλαρής σύνδεσής της με το ρήμα (βρίσκω ξανά, ξαναβρίσκω) κατέληξε επίρρημα.

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : Ξανά – Για μια ακόμη φορά, πάλι.

Συγγενικές και σύνθετες λέξεις:Ξαναπληρώνω (πληρώνω ξανά) αλλά αναπληρώνω (ξαναγεμίζω ένα κενό)

• ξαναγεννιέμαι και ξανανιώνω αλλά ανανεώνομαι

• ξαναφεύγω, ξαναπαίρνω, ξαναγυρίζω, ξαναφορμάρω

 

*****************************************************

Χαρεμένα--χαίρομαι

*

Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη :χαίρω

Ετυμολογία : χαρούμενος < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική χαρούμενος < χαιρούμενος < χαίρχαρεμένα--χαιρομαιομαι + -ούμενος < αρχαία ελληνική χαίρω

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : Χαρούμενα.

 

Συγγενικές και σύνθετες λέξεις:Καταχαρούμενος χαζοχαρούμενος χαρούμενα (επίρρημα)

 

************************************************

Δίγω -δίω

Δίγω από πίσα τ’ς

 

*Προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη :Δίδωμι

Ετυμολογία : Δίδωμι

δίδωμι < ινδοευρωπαϊκή ρίζα *dédeh₃- < *deh₃- (δίνω)

Δίνω, παραδίδω

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : Η φράση δίγω από πίσα τ’ς = Θα της τα χαλαλίσω (προσφέρω).

Απόδοση στην νεοελληνική διάλεκτο : Διγω -διω = δωρίζω, προσφέρω παραχωρώ επιτρέπω αφιερώνω.

 

Συγγενικές και σύνθετες λέξεις:• δόσις ,δοτός ἀναδίδωμι ἀνταποδίδωμι

 

**********************************************************

Δημοφιλή Νέα

Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Τένις στην Πτολεμαΐδα

Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Τένις στην Πτολεμαΐδα


Πανευρωπαϊκό πρωτάθλημα τένις για ηλικίες 11 και 12 ετών…

Άρης Καζάκος - Καθηγητής Εργατικού Δικαίου του ΑΠΘ:
Ανοίγουν φροντιστήρια - κέντρα ξένων γλωσσών, διοικητικά δικαστήρια και οργανωμένες παραλίες
Tovoion Tv | Δασύλλιο Γρεβενών - Το Μαγεριώτικο ποτάμι - Το Γεφύρι - Ο Άγιος Αθανάσιος - Η Αγία Παρασκευή (video)
ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ: Σειρά ντοκιμαντέρ για την Εθνική Αντίσταση στην Ελλάδα την περίοδο 1941-1944 παραγωγής 1987 με αναφορά στο Μεσόβουνο Εορδαίας (Δείτε το video)
Πανελλήνιος Σύλλογος MSc Κοινωνικής & Αλληλέγγυας Οικονομίας: Η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία στην εποχή της πανδημίας. Διαδικτυακή εκδήλωση (live video)
Μανώλης Παναγιωτάκης:
Γιάννης Ρίτσος - Αυτοβιογραφία (video)

Γιάννης Ρίτσος - Αυτοβιογραφία (video)


Έζησε μια ζωή σπάνια: ασκητική και λυρική συνάμα, ερ…

Μουσικό Σχολείο Πτολεμαΐδας: Πρόσκληση σε Χριστουγεννιάτικη Συναυλία

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Το Μουσικό Σχολείο Πτολεμαΐδας σας προσκαλεί στην Χριστουγεννιάτικη Συναυλία που θα παρουσιάσει η Συμφωνική

Περισσότερα

ΓΕΩΤ.Ε.Ε./Π.Δ.Μ.: Προτάσεις για την αναθεώρηση του Σχεδίου Διαχείρισης Υδάτων Δυτικής Μακεδονίας

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα ​Επιστολή με παρατηρήσεις - προτάσεις για την αναθεώρηση του Σχεδίου Διαχείρισης Υδάτων Δυτικής Μακεδονίας απέστειλε

Περισσότερα

Η ΕΤΕ/ΔΕΗ εκφράζει την έντονη διαφωνία της για την ιδιωτικοποίηση του ΑΔΜΗΕ

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Παραμονές Χριστουγέννων 2016 η Διοίκηση της ΔΕΗ αποφάσισε να γραφτεί ο επίλογος για

τον ΑΔΜΗΕ υπογράφοντας το τελικό κείμενο

Περισσότερα

ΕΡΤ Κοζάνης & Ιερά Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης: Ραδιομαραθώνιος αγάπης για τους άπορους συμπολίτες μας «Προσφέρω με την καρδιά μου»

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Στις 19 Δεκεμβρίου ημέρα Δευτέρα και από ώρα 09.00 π.μ μέχρι και στις 14.00 μ.μ, η ΕΡΤ Κοζάνης (100,2 και 100,6 FM)

Περισσότερα

ΓΕΝΟΠ/ΔΕΗ: Με «εορταστικές εκδηλώσεις» για την απόφαση της Ε.Π του Ευρωκοινοβουλίου σχετικά με το αίτημα της ΔΕΗ για τους ρύπους προσπαθεί η Greenpeace να ξεχάσει τον πόνο της ότι: οι λιγνιτικές επενδύσεις δεν ακυρώνονται

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Είχαν τρομερή αγωνία και άγχος

Μπορεί και να τους είχε κοπεί και η όρεξη

Τα βράδια στριφογύριζαν στο κρεβάτι βλέποντας εφιάλτες.

Περισσότερα

Πολιτιστικός Σύλλογος Πτολεμαϊδας "Ο Σωτήρας": Πρόσκληση στη 2η Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πτολεμαΐδας «Ο Σωτήρας» σας προσκαλεί να τιμήσετε με την παρουσία σας την 2 η Χριστουγεννιάτικη

Περισσότερα

Εντατικοποιούνται τα μέτρα ασφάλειας και αστυνόμευσης σε όλη τη χώρα για την εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανείων

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Κλιμακώνονται τα προγράμματα ασφάλειας και αστυνόμευσης της Ελληνικής Αστυνομίας, σε ολόκληρη τη χώρα,

Περισσότερα

ΚΕΠΚΑ Δυτικής Μακεδονίας: Παιχνίδια «κατάσκοποι»

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Τα συνδεδεμένα, στο ίντερνετ παιχνίδια, αποτυγχάνουν παταγωδώς, στην προστασία βασικών δικαιωμάτων των καταναλωτών, σε θέματα ασφάλειας

Περισσότερα

Ο Υπουργός Επικρατείας Χριστόφορος Βερναρδάκης στο www.kozani.tv (video)

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Συνέντευξη για τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις έδωσε στο www.kozani.tv και στους Σωκράτη Μουτίδη και Παναγιώτη Τσαρτσιανίδη ο Υπουργός Επικρατείας

Περισσότερα

ΔΕΗ: Υπενθύμιση για Ρύθμιση Οφειλών

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Η ΔΕΗ υπενθυμίζει στους πελάτες της ότι στις 31/12/2016 λήγει το ιδιαίτερα ευνοϊκό

πρόγραμμα διακανονισμού

Περισσότερα

Ο ποιητής του λαού και κονταρομάχος των φτωχών Κώστας Βάρναλης

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Σαν σήμερα (16/12/1974) φεύγει από την ζωή ο Κώστας Βάρναλης

Σαν σήμερα (16/12/1974) φεύγει από την ζωή ο Κώστας Βάρναλης ο κομμουνιστής ποιητής Κώστας Βάρναλης.

Περισσότερα

ΔΕΗ: Αναγνώριση του αιτήματος για δωρεάν δικαιώματα CΟ2

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Δεύτερη αναγνώριση του δίκαιου αιτήματος της Ελλάδας για δωρεάν χορήγηση δικαιωμάτων

εκπομπής CO2 αποτελεί

Περισσότερα

Πανελλαδική κινητοποίηση των συνταξιούχων (video)

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Video από την μαζική κινητοποίηση στο κέντρο της Αθήνας που  πραγματοποίησαν χθες το απόγευμα χιλιάδες συνταξιούχοι από όλη τη χώρα στο κέντρο της Αθήνας.

Περισσότερα

Ευρωκοινοβουλευτική Ομάδα του ΚΚΕ: «Καθαρή» ενέργεια και «πράσινη» ανάπτυξη: μανδύας για εγγυημένα κέρδη για το κεφάλαιο.

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Στη συζήτηση για τη «δέσμη μέτρων Καθαρή Ενέργεια για όλους» στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο παρενέβη ο ευρωβουλευτής

Περισσότερα

Δείτε τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων στο ptolemaida.tv (16-12-16)

Διαβάστε τα πρωτοσέλιδα της Παρασκευής (16-12-16)

Περισσότερα

Πολιτιστικός Σύλλογος Οικ. Καρδιάς Πτολεμαϊδας "Η Μέρα": Πρόσκληση σε εκδήλωση

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Οικ. Καρδιάς Πτολεμαϊδας "Η Μέρα" σας προσκαλεί στην εκδήλωση Κόλντα Μπάμπω

Περισσότερα

Επείγουσα ερώτηση προς την Κομισιόν και προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της Λαϊκής Ενότητας, Νίκος Χουντής

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα «Για πόσα χρόνια δεσμεύτηκε η ελληνική κυβέρνηση για πλεόνασμα 3,5%»;

Περισσότερα

Κίνηση "Απελάστε το Ρατσισμό": Συγκέντρωση κατά του ρατσισμού και του φασισμού στην Πτολεμαΐδα

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα 18 Δεκέμβρη, Παγκόσμια Ημέρα του Μετανάστη:

Συγκέντρωση κατά του ρατσισμού και του φασισμού, των πολέμων και της φτώχειας

Περισσότερα

Καταγραφή δεσποζόμενων ζώων στο δήμο Εορδαίας

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Ο Δήμος Εορδαίας ενημερώνει ότι, σύμφωνα με την παρ.1 του άρθ.5 του Νόμου 4039/2012 και με την τροποποίηση του Ν. 4235/2014

Περισσότερα

Γιώργος Κασαπίδης: Κατάθεση ερώτησης για την απρόσκοπτη προσβασιμότητα σε δημόσιους και κοινόχρηστους χώρους

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι συμπολίτες μας ως προς την απρόσκοπτη προσβασιμότητα

Περισσότερα