stimolo BANNER 1

«Δεν είναι η συνείδησή μου καπέλο να την πάρω από τούτο το καρφί και να την κρεμάσω στο άλλο»

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Στις 27 Ιανουαρίου 1980, πέθανε ο Στρατής Τσίρκας, ένας από τους
σημαντικότερους Έλληνες πεζογράφους

της λεγόμενης μεταπολεμικής γενιάς.

Ο Στρατής Τσίρκας (το πραγματικό του όνομα ήταν Γιάννης Χατζηαντρέας)
γεννήθηκε στο Κάιρο, στις 10 Ιουλίου 1911. Μετά την αποφοίτηση του από την
«Αμπέτειο Σχολή» του Καίρου, το 1928, προσλαμβάνεται στην Εθνική Τράπεζα της
Αιγύπτου και μετά από ένα χρόνο πιάνει δουλειά σε εργοστάσιο εκκοκισμού
βάμβακος στην Άνω Αίγυπτο. Την ίδια περίοδο συνδέεται με την κομμουνιστική
ομάδα του Σακελλάρη Γιαννακάκη και γράφει τα πρώτα του ποιήματα και
διηγήματα για τη ζωή των φτωχών αγροτών της Αιγύπτου.

Καθοριστικής σημασίας για την μετέπειτα πορεία του ήταν η συνάντηση του με
τον Καβάφη, το 1930, στην Αλεξάνδρεια. Παρά το γεγονός ότι αυτή η συνάντηση
δεν διήρκεσε πολύ, άφησε ένα βαθύ αποτύπωμα στον Τσίρκα, ο οποίος στο βιβλίο
του «Ο Καβάφης και η εποχή του» γράφει: «Όταν μετρώ τις ώρες που πέρασα πλάι
του, δεν τις βρίσκω περισσότερες από δώδεκα, το πολύ δεκατρείς. Στις εννιά ή
δέκα είμασταν μόνοι. Ήταν οι καλύτερες». Και προσθέτει: «Από τότε δεν τον
ξαναείδα. Γρήγορα με τράβηξαν άλλοι ορίζοντες. Ένας ανόητος φανατισμός δε μ'
άφηνε να επιζητήσω νέα συνάντηση όσες φορές ξαναπήγα στην Αλεξάντρεια. Ένα
απόγεμα, στο Κάιρο, μέσα στο δρόμο, έμαθα πως πέθανε. Εκείνες τις μέρες ο
Χίτλερ, καγκελάριος πια, ξαπολούσε το μεγάλο κύμα της τρομοκρατίας στη
Γερμανία. Αν κανένας μου έλεγε πως κάποτε θ' αφιέρωνα τρία χρόνια σε μελέτες
και σε αναζητήσεις των πηγών και των περιστάσεων της ποίησης του Καβάφη, θα
τον έπαιρνα για τρελό».

Το 1938 μετακομίζει στην Αλεξάνδρεια και αναλαμβάνει τη θέση του διευθυντή
στο εργοστάσιο βυρσοδεψίας του Μικέ Χαλκούση.

Το 1943 μαζί με άλλους Έλληνες Αιγυπτιώτες συγκροτούν τον Ελληνικό
Απελευθερωτικό Σύνδεσμο (ΕΑΣ) που συνδέεται στενά με το ΕΑΜ.

Τον Απρίλιο του 1944, καταστέλλεται βίαια από τους Εγγλέζους και ελληνικές
ένοπλες δυνάμεις κίνημα στο στρατό και στο στόλο της Μέσης Ανατολής, γεγονός
που, σε συνδυασμό με την αποκήρυξη του κινήματος από την επίσημη
αντιπροσωπεία του ΕΑΜ στο Λίβανο, θα επηρεάσει βαθιά τον Τσίρκα. Λίγο πριν
πεθάνει, μάλιστα, σε ομιλία του στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Υμηττού (13
Μαρτίου 1973) θα τονίσει: «Γιατί εμένα με καίει, ακόμα τώρα ύστερα που έχω
γράψει [εννοεί τις Ακυβέρνητες Πολιτείες] η υπόθεση του Απρίλη. Τον έχω
ζήσει κιόλας τον Απρίλη πάρα πολύ έντονα, και η αδικία που έχει γίνει στους
ανθρώπους που αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν - που ίσαμε σήμερα να μην έχει
αναγνωριστεί επίσημα η συμβολή του κινήματος του Απριλίου για την εθνική
ενότητα. Αυτό μ' έκανε να γράψω, για να δικαιωθεί ο Απρίλης. Αυτό είναι το
νόημα».

Στη διάρκεια της δεκαετίας 1944- 1954 εξέδωσε τρεις συλλογές διηγημάτων και
το 1956 έγραψε (μέσα σε δέκα μέρες) την εξαιρετική νουβέλα «Νουρεντίν
Μπόμπα», εμπνεόμενος από την εθνικοποίηση της Διώρυγας του Σουέζ και τους
αγώνες του αιγυπτιακού λαού κατά της βρετανικής αποικιοκρατίας. Ο «Νουρεντίν
Μπόμπα» εκδίδεται στην Αθήνα από τον Κέδρο, κάνοντας έτσι τον Τσίρκα γνωστό
στο αναγνωστικό κοινό της Ελλάδας.

Ασφαλώς, το σημαντικότερο έργο του Στρατή Τσίρκα είναι οι «Ακυβέρνητες
Πολιτείες», μια τριλογία που απαρτίζεται από τρία μυθιστορήματα: τη Λέσχη,
την Αριάγνη και τη νυχτερίδα. Ένα έργο που αποτελεί τομή στη σύγχρονη
ελληνική πεζογραφία, τόσο στο περιεχόμενο, όσο (κυρίως) στη μορφή του, με
την εισαγωγή ενός τολμηρού μοντερνισμού στο ελληνικό μυθιστόρημα.

Ωστόσο, η έκδοση της Λέσχης, το 1960, τον φέρνει σε αντιπαράθεση με την
ηγεσία του ΚΚΕ, εξαιτίας της ιδιαίτερα σκληρής κριτικής του Τσίρκα σε
στελέχη του Κόμματος, την περίοδο της εξέγερσης του Απρίλη του 1944. Το 1961
διαγράφεται από την Πρωτοποριακή Οργάνωση Ελλήνων Αιγύπτου, οργάνωση του
ΚΚΕ, μετά την άρνηση του να ανασκευάσει την άποψη του. Ο ίδιος περιγράφει ως
εξής τη συζήτηση που οδήγησε στη διαγραφή του;

«[.] Μου λένε

- Άκουσε εδώ. Η Λέσχη σου συκοφαντεί τους λαϊκούς αγωνιστές και το κίνημα.
Πρέπει να την αποκηρύξεις. Διαφορετικά.

- Σταθείτε, τους λέω, δε διαβάζετε σωστά. Και γιατί βιαζόσαστε; Τώρα γράφω
το δεύτερο μέρος, θα υπάρξει και τρίτο, αν ζήσω. Τότε θα καταλάβετε
καλύτερα.

Εκείνοι όμως ήταν ανένδοτοι: «Ή την αποκηρύχνεις ή.». Κι εγώ τους λέω:

- Πάρετε μόνοι σας την ευθύνη, εγώ βιβλία δεν καίω.

Τότε μου είπαν πως η απόφαση ήταν κιόλας βγαλμένη: «Ή. ή.». Κι εγώ
αποκρίθηκα:

Ό,τι βλέπω καταθέτω, μια μαρτυρία. Δεν είναι η συνείδησή μου καπέλο να την
πάρω από τούτο το καρφί και να την κρεμάσω στο άλλο».

Οι κριτικοί εκείνης της εποχής (1960- 1965) διχάστηκαν σχετικά με τις
«Ακυβέρνητες Πολιτείες». Φαίνεται όμως ότι το έργο και ο συγγραφέας έπεσαν
«θύματα» μιας αντιπαράθεσης, όπου το βιβλίο έγινε η αφορμή να λυθούν
λογαριασμοί στο χώρο της Αριστεράς, που είχαν να κάνουν με τα όσα έφερνε το
20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ και τις διεργασίες που οδήγησαν στη διάσπαση του ΚΚΕ
το 1968.

Όπως και με πολλά άλλα έργα, όπου επιχειρείται η μυθιστορηματική καταγραφή
ιστορικών γεγονότων (και μάλιστα νωπών), έτσι και με τις «Ακυβέρνητες
Πολιτείες», η κριτική εστιάζει (πολλές φορές) στην ακριβή, ή μη, αποτύπωση
της ιστορικής πραγματικότητας, αποσπώντας την από τη λογοτεχνική αξία του
έργου. Έτσι έχουμε από τη μια πλευρά την κριτική που στο όνομα της
«ιστορικότητας», παραγνωρίζει τη λογοτεχνική αξία, και απ΄ την άλλη, την
κριτική που εν ονόματι της λογοτεχνικής αξίας του έργου, παραγνωρίζει την
ιστορική ακρίβεια.

Ο ίδιος έγραφε για το θέμα αυτό, σε μια επιστολή του προς τον Τάσο Βουρνά,
στις 15 Δεκεμβρίου 1961:

«Σαν αντίδραση στη «δογματιστική» λογοτεχνία που πολύ μας ζημίωσε, θέλησα να
εξαφανίσω από το μυθιστόρημα την προσωπική άποψη του συγγραφέα, να δώσω
καταστάσεις, αντικειμενικά, και ν' αναγκάσω τον αναγνώστη να σκεφτεί πάνω
τους. Βέβαια, κατά βάθος, αυτό είναι ένας ψευτοαντικειμενισμός, η ιδεολογία
του συγγραφέα υπάρχει και το εκφράζει με χίλιους τρόπους: με τα νέα θέματα
που εισάγει, με τις πλευρές που φωτίζει, με την κλίμακα αξιών που υποδηλώνει
όταν αντιπαραθέτει τους δύο κόσμους και γενικά με την εποπτεία, τη
φιλοσοφική ματιά που κυβερνάει ολόκληρο τον κόσμο του βιβλίου».

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Τσίρκας δεν απάντησε ποτέ δημοσίως στην κριτική
που του ασκήθηκε από μια μερίδα της αριστεράς, που εκφράσθηκε κυρίως με την
κριτική του Μάρκου Αυγέρη.

Στο «Ημερολόγιο» του, όμως, έγραψε (σελ 67- 68):

«Δεν εμίλησα ποτέ. Σώπασα για την πολεμική που μου έγινε. Άφησα τους άλλους
να. Γιατί; Διότι ήτανε πολύ γλιστερό το έδαφος. Είδαμε ανθρώπους που
διαφώνησαν με το κόμμα τους, και τελικά κατάντησαν στην αντίδραση. Ήξερα ότι
ήτανε πάνω απ' τις δυνάμεις μου για να μπορέσω να βρω δίκιο. Τ' άφησα
λοιπόν. Έχοντας εμπιστοσύνη ότι μια μέρα δεν μπορεί παρά αυτά τα πράγματα να
βρούνε τη σωστή τους εξήγηση. Όμως, πρέπει να πω ότι αυτή η εχθρική στάση
απέναντί μου, μου έκοψε τα φτερά. Δηλαδή χρειάστηκε να περάσουν πάρα πολλά
χρόνια για να μπορέσω να αποχτήσω τέτοια αυτοπεποίθηση ώστε να δοκιμάσω άλλο
μυθιστόρημα, που είναι Η Χαμένη Άνοιξη. Πολύ μου εκόστισε. Όχι γιατί
περίμενα τα «εύγε», δεν είναι γι' αυτό, αλλά να βλέπεις ανθρώπους που
αγωνίστηκες μαζί τους και σε κοιτάζουνε σαν ύποπτο. Φοβερό! Πάντως, πρώτη
φορά μιλάω τώρα».

Υπό την προϋπόθεση λοιπόν ότι οι «Ακυβέρνητες Πολιτείες» αντιμετωπίζονται ως
ένα ενιαίο και αδιάσπαστο έργο, όπου συμβιώνουν η ιδεολογική συγκρότηση του
συγγραφέα (αποτέλεσμα της οποίας είναι και η ματιά του στην ιστορία και τα
πρόσωπα) με την λογοτεχνική του ικανότητα, συγκαταλέγονται στα έργα αναφοράς
της μεταπολεμικής μας πεζογραφίας.

http://www.imerodromos.gr/

 

Δημοφιλή Νέα

Παρασκευή  Δεκεμβρίου 2 | Διαβάστε τα σημερινά Πρωτοσέλιδα των εφημερίδων

Παρασκευή Δεκεμβρίου 2 | Διαβάστε τα σημερινά Πρωτοσέλιδα των εφημερίδων


Διαβάστε τα σημερινά Πρωτοσέλιδα των εφημερίδων www.kozani…

Οι ανεμογεννήτριες της περιοχής της Εορδαίας στο επίκεντρο της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Εορδαίας (video)
Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας: Ναι σε όλα από την παράταξη του Θεόδωρου Καρυπίδη στη «λίστα Κασαπίδη» για τα Τοπικά Μέσα Ενημέρωσης για το 2022! (γράφει ο Παναγιώτης Τσαρτσιανίδης)
Στις 9 Δεκεμβρίου Λευκή Νύχτα και άναμμα του Χριστουγεννιάτικου δέντρου στην κεντρική πλατεία Πτολεμαΐδας. Μεγάλη συναυλία με τον Κώστα Αγέρη
kozani.tv: Η τοποθέτηση του Νίκου Βουνοτρυπίδη και η στιγμή της έντασης στο δημοτικό συμβούλιο Εορδαίας με τον κ. Κωτσίδη κατά τη συζήτηση για την προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας για τα αιολικά πάρκα σε Άσκιο και Βέρμιο (video)
Δήμος Εορδαίας: Στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας, ο Τρανός Χορός της Κοινότητας Βλάστης
«Εσύ με ποια πλευρά είσαι;»

«Εσύ με ποια πλευρά είσαι;»


Από την κινητοποίηση των υγειονομικών. Από τη μια πλευ…

Σύλλογος «Φίλοι του Βιβλίου»: Μια ξεχωριστή αφηγηματική αλλά και γευστική εμπειρία για τους μικρούς μας φίλους

Μουσικό Σχολείο Πτολεμαΐδας: Πρόσκληση σε Χριστουγεννιάτικη Συναυλία

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Το Μουσικό Σχολείο Πτολεμαΐδας σας προσκαλεί στην Χριστουγεννιάτικη Συναυλία που θα παρουσιάσει η Συμφωνική

Περισσότερα

ΓΕΩΤ.Ε.Ε./Π.Δ.Μ.: Προτάσεις για την αναθεώρηση του Σχεδίου Διαχείρισης Υδάτων Δυτικής Μακεδονίας

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα ​Επιστολή με παρατηρήσεις - προτάσεις για την αναθεώρηση του Σχεδίου Διαχείρισης Υδάτων Δυτικής Μακεδονίας απέστειλε

Περισσότερα

Η ΕΤΕ/ΔΕΗ εκφράζει την έντονη διαφωνία της για την ιδιωτικοποίηση του ΑΔΜΗΕ

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Παραμονές Χριστουγέννων 2016 η Διοίκηση της ΔΕΗ αποφάσισε να γραφτεί ο επίλογος για

τον ΑΔΜΗΕ υπογράφοντας το τελικό κείμενο

Περισσότερα

ΕΡΤ Κοζάνης & Ιερά Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης: Ραδιομαραθώνιος αγάπης για τους άπορους συμπολίτες μας «Προσφέρω με την καρδιά μου»

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Στις 19 Δεκεμβρίου ημέρα Δευτέρα και από ώρα 09.00 π.μ μέχρι και στις 14.00 μ.μ, η ΕΡΤ Κοζάνης (100,2 και 100,6 FM)

Περισσότερα

ΓΕΝΟΠ/ΔΕΗ: Με «εορταστικές εκδηλώσεις» για την απόφαση της Ε.Π του Ευρωκοινοβουλίου σχετικά με το αίτημα της ΔΕΗ για τους ρύπους προσπαθεί η Greenpeace να ξεχάσει τον πόνο της ότι: οι λιγνιτικές επενδύσεις δεν ακυρώνονται

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Είχαν τρομερή αγωνία και άγχος

Μπορεί και να τους είχε κοπεί και η όρεξη

Τα βράδια στριφογύριζαν στο κρεβάτι βλέποντας εφιάλτες.

Περισσότερα

Πολιτιστικός Σύλλογος Πτολεμαϊδας "Ο Σωτήρας": Πρόσκληση στη 2η Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πτολεμαΐδας «Ο Σωτήρας» σας προσκαλεί να τιμήσετε με την παρουσία σας την 2 η Χριστουγεννιάτικη

Περισσότερα

Εντατικοποιούνται τα μέτρα ασφάλειας και αστυνόμευσης σε όλη τη χώρα για την εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανείων

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Κλιμακώνονται τα προγράμματα ασφάλειας και αστυνόμευσης της Ελληνικής Αστυνομίας, σε ολόκληρη τη χώρα,

Περισσότερα

ΚΕΠΚΑ Δυτικής Μακεδονίας: Παιχνίδια «κατάσκοποι»

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Τα συνδεδεμένα, στο ίντερνετ παιχνίδια, αποτυγχάνουν παταγωδώς, στην προστασία βασικών δικαιωμάτων των καταναλωτών, σε θέματα ασφάλειας

Περισσότερα

Ο Υπουργός Επικρατείας Χριστόφορος Βερναρδάκης στο www.kozani.tv (video)

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Συνέντευξη για τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις έδωσε στο www.kozani.tv και στους Σωκράτη Μουτίδη και Παναγιώτη Τσαρτσιανίδη ο Υπουργός Επικρατείας

Περισσότερα

ΔΕΗ: Υπενθύμιση για Ρύθμιση Οφειλών

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Η ΔΕΗ υπενθυμίζει στους πελάτες της ότι στις 31/12/2016 λήγει το ιδιαίτερα ευνοϊκό

πρόγραμμα διακανονισμού

Περισσότερα

Ο ποιητής του λαού και κονταρομάχος των φτωχών Κώστας Βάρναλης

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Σαν σήμερα (16/12/1974) φεύγει από την ζωή ο Κώστας Βάρναλης

Σαν σήμερα (16/12/1974) φεύγει από την ζωή ο Κώστας Βάρναλης ο κομμουνιστής ποιητής Κώστας Βάρναλης.

Περισσότερα

ΔΕΗ: Αναγνώριση του αιτήματος για δωρεάν δικαιώματα CΟ2

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Δεύτερη αναγνώριση του δίκαιου αιτήματος της Ελλάδας για δωρεάν χορήγηση δικαιωμάτων

εκπομπής CO2 αποτελεί

Περισσότερα

Πανελλαδική κινητοποίηση των συνταξιούχων (video)

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Video από την μαζική κινητοποίηση στο κέντρο της Αθήνας που  πραγματοποίησαν χθες το απόγευμα χιλιάδες συνταξιούχοι από όλη τη χώρα στο κέντρο της Αθήνας.

Περισσότερα

Ευρωκοινοβουλευτική Ομάδα του ΚΚΕ: «Καθαρή» ενέργεια και «πράσινη» ανάπτυξη: μανδύας για εγγυημένα κέρδη για το κεφάλαιο.

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Στη συζήτηση για τη «δέσμη μέτρων Καθαρή Ενέργεια για όλους» στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο παρενέβη ο ευρωβουλευτής

Περισσότερα

Δείτε τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων στο ptolemaida.tv (16-12-16)

Διαβάστε τα πρωτοσέλιδα της Παρασκευής (16-12-16)

Περισσότερα

Πολιτιστικός Σύλλογος Οικ. Καρδιάς Πτολεμαϊδας "Η Μέρα": Πρόσκληση σε εκδήλωση

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Οικ. Καρδιάς Πτολεμαϊδας "Η Μέρα" σας προσκαλεί στην εκδήλωση Κόλντα Μπάμπω

Περισσότερα

Επείγουσα ερώτηση προς την Κομισιόν και προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της Λαϊκής Ενότητας, Νίκος Χουντής

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα «Για πόσα χρόνια δεσμεύτηκε η ελληνική κυβέρνηση για πλεόνασμα 3,5%»;

Περισσότερα

Κίνηση "Απελάστε το Ρατσισμό": Συγκέντρωση κατά του ρατσισμού και του φασισμού στην Πτολεμαΐδα

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα 18 Δεκέμβρη, Παγκόσμια Ημέρα του Μετανάστη:

Συγκέντρωση κατά του ρατσισμού και του φασισμού, των πολέμων και της φτώχειας

Περισσότερα

Καταγραφή δεσποζόμενων ζώων στο δήμο Εορδαίας

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Ο Δήμος Εορδαίας ενημερώνει ότι, σύμφωνα με την παρ.1 του άρθ.5 του Νόμου 4039/2012 και με την τροποποίηση του Ν. 4235/2014

Περισσότερα

Γιώργος Κασαπίδης: Κατάθεση ερώτησης για την απρόσκοπτη προσβασιμότητα σε δημόσιους και κοινόχρηστους χώρους

κοζάνη, ειδήσεις, νέα, Πτολεμαΐδα Τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι συμπολίτες μας ως προς την απρόσκοπτη προσβασιμότητα

Περισσότερα