17 Νοεμβρίου - Πέρα από την επέτειο, η ευθύνη της μνήμης.
--------------
Κάθε 17 Νοεμβρίου επιστρέφουμε σε μια ιστορία που δεν τελείωσε ποτέ. Μια ιστορία με πρόσωπα νέα, βλέμματα ανήσυχα και φωνές που δεν δέχτηκαν να χαμηλώσουν μπροστά στον φόβο.
Το Πολυτεχνείο δεν ήταν απλώς μια εξέγερση. Ήταν η στιγμή που μια γενιά αρνήθηκε να συνηθίσει την ανελευθερία. Που νέοι άνθρωποι, χωρίς εξουσία και προστασία, διεκδίκησαν κάτι που σήμερα συχνά αντιμετωπίζουμε σαν αυτονόητο: το δικαίωμα να σκέφτονται, να μιλούν, να αντιστέκονται.
Και τόσα χρόνια μετά, τι απομένει από εκείνη τη γενναιότητα;
Μήπως η μνήμη μας έγινε μια ημερομηνία στο ημερολόγιο; Μήπως τα συνθήματα επαναλαμβάνονται τόσο μηχανικά, ώστε χάσαμε την ουσία τους;
Υπάρχει κάτι βαθιά ανησυχητικό στη σιωπή μιας κοινωνίας απέναντι στην ίδια της την Ιστορία. Όχι επειδή κάθε επέτειος χρειάζεται στεφάνια, εξέδρες και επίσημους λόγους. Αλλά επειδή η απουσία της μνήμης αφήνει χώρο στην αδιαφορία, και η αδιαφορία, όταν γίνεται συνήθεια, μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη.
Η Ιστορία δεν είναι ένα παλιό βιβλίο που το ανοίγουμε μία φορά τον χρόνο. Είναι ένας καθρέφτης. Κι ένας καθρέφτης δεν μας δείχνει μόνο εκείνους που προηγήθηκαν. Μας δείχνει και εμάς.
Τι κοινωνία διαμορφώνουμε όταν οι νέοι μεγαλώνουν χωρίς να γνωρίζουν το τίμημα της ελευθερίας; Τι περιμένουμε να υπερασπιστούν αύριο, αν σήμερα δεν τους βοηθούμε να καταλάβουν γιατί κάποιοι αγωνίστηκαν χθες;
Η δημοκρατία δεν χάνεται πάντοτε με θόρυβο. Μπορεί να φθαρεί σιωπηλά, μέσα από μικρούς συμβιβασμούς, ανοχές και υποχωρήσεις. Μπορεί να αποδυναμωθεί όταν η αδικία παύει να μας ενοχλεί, όταν η αυθαιρεσία γίνεται καθημερινότητα και όταν η διαφωνία αντιμετωπίζεται ως ενόχληση.
Και τότε, ποιος θα θυμηθεί να υψώσει τη φωνή του;
Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε όλοι στην ίδια πολιτική ανάγνωση του Πολυτεχνείου. Χρειάζεται όμως να σεβόμαστε την ιστορική αλήθεια και να αναγνωρίζουμε το ανθρώπινο τίμημα εκείνης της εποχής.
Δεν τιμάς τους αγώνες για την ελευθερία μόνο καταθέτοντας ένα στεφάνι. Τους τιμάς όταν υπερασπίζεσαι τον άνθρωπο, όταν δεν ανέχεσαι την ταπείνωσή του, όταν δεν ανταλλάσσεις την αξιοπρέπειά σου με την ασφάλεια της σιωπής.
Γιατί το πραγματικό νόημα μιας επετείου δεν βρίσκεται σε όσα λέμε εκείνη την ημέρα, αλλά σε όσα κάνουμε όλες τις υπόλοιπες.
Ίσως, τελικά, το πιο δύσκολο ερώτημα να μην αφορά εκείνους που στάθηκαν απέναντι στα τανκς, αλλά εμάς που στεκόμαστε σήμερα απέναντι στην αδιαφορία.
Έχουμε άραγε τη δική τους ευαισθησία; Τη δική τους εγρήγορση; Τη διάθεση να υπερασπιστούμε όσα θεωρούμε πολύτιμα, ακόμη κι όταν αυτό έχει προσωπικό κόστος;
Η μνήμη δεν ζητά να ζούμε κοιτάζοντας διαρκώς πίσω. Ζητά να μη βαδίζουμε μπροστά με κλειστά μάτια.
Και οι επέτειοι δεν υπάρχουν για να καθησυχάζουν τη συνείδησή μας. Υπάρχουν για να την αφυπνίζουν.
Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία.
Τρεις λέξεις, μια ολόκληρη ιστορία και μια ευθύνη που δεν παραγράφεται.
Γιατί το Πολυτεχνείο δεν ανήκει μόνο σε εκείνους που έζησαν εκείνη τη νύχτα.
Ανήκει και σε όλους εμάς που καλούμαστε να αποδείξουμε τι σημαίνει ελευθερία σήμερα.

