Ο «Καθρέφτης» των Δημόσιων Οικονομικών για το 2027.
Μια ανάγνωση του προσχεδίου του κρατικού προϋπολογισμού εσόδων -δαπανών
Τζέλλος Ν. Γεώργιος / 24-10-2026
Το Προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού για το 2027 κατατέθηκε στη Βουλή τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου 2026 και τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026 ξεκίνησε η συζήτηση και επεξεργασία του στη Διαρκή Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων, οι οποίες ολοκληρώθηκαν μετά από διαδοχικές συνεδριάσεις την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου 2026. Ορισμένες τις παρακολούθησα- ιδίως όταν συμμετείχαν Κοζάνίτες βουλευτές- και ήταν πολύ διαφωτιστικές για την πορεία των δημόσιων οικονομικών. Εγκρίθηκε από την πλειοψηφία της Δ.Ε.Ο.Υ. και πήρε το προσχέδιο τον δρόμο για την Ολομέλεια της Βουλής, όπου θα συζητηθεί και θα ψηφιστεί πλέον ως ο οριστικός Κρατικός Προϋπολογισμός του έτους.
Όπως κάθε χρόνο, αφιέρωσα λίγες ώρες για να ξεφυλλίσω τις 62 σελίδες του και η διαδικασία αυτή μου έφερε έντονα στη μνήμη τα φοιτητικά μου χρόνια στην ΑΣΟΕΕ, όταν παρακολουθούσα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον το μάθημα των Δημοσίων Οικονομικών με τον σπουδαίο καθηγητή Θεόδωρο Γεωργακόπουλο. Με εκείνα τα επιστημονικά εφόδια, κυρίως όμως την πολυετή εμπειρία μου στο Υπουργείο Οικονομικών και στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, επιχειρώ σήμερα μια αποκωδικοποίηση των αριθμών, μακριά από πολιτικούς εντυπωσιασμούς και σκοπιμότητες, για την ενημέρωση όσων από τους πολίτες βρίσκουν ενδιαφέρον το θέμα.
Με βάση τα στοιχεία του , παρουσιάζω τη «μεγάλη εικόνα» μέσα από δυο απλούς και κατανοητούς πίνακες.
Τι σημαίνουν τα παραπάνω με απλά λόγια:
- Ο παραγόμενος πλούτος της χώρας-ΑΕΠ- αυξάνεται κατά 12,5 δισ. € μέσα σε ένα έτος.
- Το χρέος μειώνεται και ως απόλυτο νούμερο κατά περίπου 9,3 δισ. € στη διετία 2025-2027
- Συνεχίζεται η αποκλιμάκωση χρέους, μειωμένο κατά 17,3 ποσοστιαίες μονάδες στη διετία 2025-2027, λόγω της ανόδου του ΑΕΠ.
- Η οικονομία επιταχύνει με ταχύτητα σημαντικά υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης (1,2%).
- Η ακρίβεια δείχνει τάσεις αποκλιμάκωσης, αν και οι τιμές των προϊόντων -υπηρεσιών παραμένουν υψηλές.
- Το ποσοστό των ανέργων υποχωρεί κατά μισή μονάδα στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 19 ετών.
*Σημείωση για το Δημόσιο Χρέος - Για το 2027, το ακαθάριστο Χρέος της Κεντρικής Διοίκησης (κεντρικό κράτος) ανέρχεται στα 406,252 δισ. € (147,9% του ΑΕΠ). Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσμετρά το επίσημο Χρέος της Γενικής Κυβέρνησης, το οποίο μειώνεται στα 353,6 δισ. € (128,8% του ΑΕΠ). Η διαφορά των 52,5 δισ. € προκύπτει επειδή αφαιρούνται τα χρήματα που χρωστάει το κράτος στον ίδιο του τον εαυτό. Πρόκειται για τα 22,6 δισ. € που έχουν επενδύσει δημόσιοι φορείς σε κρατικά ομόλογα και τα 29,8 δισ. € από τα αποθεματικά και τα πλεονάσματα που έχουν οι Δήμοι και τα Ασφαλιστικά Ταμεία.
Σχολιασμός για ορισμένα από τα έσοδα- δαπάνες (έξοδα).
α) Ως προς τα έσοδα:
Τα συνολικά έσοδα-εισπράξεις, πριν την αφαίρεση των επιστροφών φόρων 8.448 δισ. €, προβλέπονται σε 87,132 δισ. €. Μετά την αφαίρεση σε 78,865 δισ. €. Είναι μειωμένα κατά 4.188 εκατ. ευρώ ή 5,1% έναντι της εκτίμησης κλεισίματος του 2026 εξαιτίας των μειωμένων εσόδων που προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας -ΤΑΑ- κατά 6.281 εκατ. ευρώ λόγω της λήξης του προγράμματος.
Η ακτινογραφία των φόρων: 77,878 δισ. € έναντι 75,729 δισ. € το 2026. Αύξηση 2,149 δισ. €
- Φόροι από φυσικά πρόσωπα: 16,995 δισ. €. Παρουσιάζουν αύξηση κατά 620 εκατ. ευρώ σε σχέση με την εκτίμηση του 2026 (16,375 δισ. €). Η άνοδος αυτή οφείλεται στην αύξηση της απασχόλησης και στην ονομαστική επίδραση των μικροαυξήσεων των μισθών-συντάξεων.
- Φόροι από νομικά πρόσωπα: 9,844 δισ. € : Εκτινάσσονται με αύξηση κατά 1,302 δισ. ευρώ σε σχέση με την εκτίμηση του 2026 (8,542 δισ. €), αποτυπώνοντας την ισχυρή και αυξανόμενη κερδοφορία των επιχειρήσεων.
- ΦΠΑ:30,581 δισ. €. Εμφανίζεται οριακά μειωμένος κατά 196 εκατ. ευρώ έναντι του 2026. Πρόκειται για μια καθαρά τεχνική διόρθωση λόγω της ολοκλήρωσης των μεγάλων δημόσιων έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας -Τ.Α.Α.- και όχι λόγω κάμψης της εγχώριας κατανάλωσης, η οποία παραμένει ισχυρή.
-Οι Ειδικοί φόροι κατανάλωσης (Ε.Φ.Κ.) που επιβάλλονται κυρίως στα καύσιμα εμφανίζονται αυξημένοι κατά 136 εκ € . Το 2026 η εκτίμηση είναι 7,176 δισ. € και η πρόβλεψη για το 2027 7,312 δισ. €.
-Οι Τακτικοί Φόροι Ακίνητης Περιουσίας ( ΕΝΦΙΑ κλπ) εμφανίζονται μειωμένοι κατά 48 εκ € λόγω της διεύρυνσης των απαλλαγών - κατάργηση του ΕΝΦΙΑ σε οικισμούς έως 2.000 κατοίκων και σε οικισμούς έως 2.200 κατοίκων στη Δυτική Μακεδονία. Το 2026 η εκτίμηση είναι 2,413 δισ. € και η πρόβλεψη για το 2027 2,365 δισ. €.
-Οι Μεταβιβάσεις από ΕΕ (ΕΣΠΑ- Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας κλπ) εμφανίζονται μειωμένες κατά 6,088 δισ. € λόγω της ολοκλήρωσης του προγράμματος του Τ.Α.Α. Το 2026 η εκτίμηση είναι 11,027 δισ. € και η πρόβλεψη για το 2027 4,939 δισ. €.
- Τα Λοιπά τρέχοντα έσοδα (κυρίως τα τέλη κυκλοφορίας οχημάτων και τα διάφορα μη ταξινομημένα φορολογικά έσοδα) : 2,298 δις.€ . Παρουσιάζουν αύξηση κατά 54 εκατ. ευρώ σε σχέση με την εκτίμηση του 2026 (2.244 δισ. €).
-Οι Επιστροφές Εσόδων ( φόρων) εμφανίζονται αυξημένοι κατά 14 εκ €. Το 2026 η εκτίμηση είναι 8,434 δισ. € και η πρόβλεψη για το 2027 8,448 δισ. €. Ειδικότερα:
-Επιστροφές ΦΠΑ 5,250 δισ. € σε εξαγωγικές επιχειρήσεις , σε μικρές & μεγάλες επενδύσεις, αλλά και σε άλλες επιχειρήσεις.
-Επιστροφές φόρου Εισοδήματος 2,480 δισ. € μετά την εκκαθάριση των δηλώσεων σε μισθωτούς, συνταξιούχους, ατομικές επιχειρήσεις και εταιρείες.
-Λοιπές επιστροφές 718 εκ. € Ε.Φ.Κ. (π.χ. αγροτικό πετρέλαιο) και τέλη.
- Φαίνεται λοιπόν ότι το ελληνικό κράτος αρχίζει να στηρίζεται πλέον σχεδόν αποκλειστικά στις δικές του δυνάμεις. Το 94,33% των εσόδων του κράτους (87.132 δισ. € πριν τις επιστροφές των φόρων 8,448 δισ.€) εισπράττεται κεντρικά από την ΑΑΔΕ (ΔΟΥ και Τελωνεία), ενώ οι ευρωπαϊκές εισροές μειώνονται κατά 55,2% ( από 11,027 δισ.€ στα 4,939 δισ. €) λόγω της ολοκλήρωσης του προγράμματος του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Τ.Α.Α.).
β) Ως προς τις δαπάνες (έξοδα) - πληρωμές :
Οι συνολικές δαπάνες (έξοδα)- πληρωμές , πριν την καταβολή των χρεολυσίων-δόσεων κεφαλαίου δανείων κλπ , προβλέπονται σε 85,046 δισ. € και είναι μειωμένες κατά 2,925 δισ. € σε σχέση με τις εκτιμήσεις των 87,971 δισ. € του έτους 2026. Η εν λόγω μείωση οφείλεται κυρίως στην ολοκλήρωση των έργων που χρηματοδοτούνται από το ΤΑΑ εντός του 2026 λόγω της λήξης του προγράμματος. Ειδικότερα για ορισμένες από αυτές:
Μεταβιβάσεις (Ενισχύσεις σε Φορείς εντός & εκτός Γενικής Κυβέρνησης): Εμφανίζονται στα 37,088 δισ. €, αυξημένες κατά 715 εκατ. € έναντι της εκτίμησης του 2026. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στις ενισχυμένες αποδόσεις της χώρας προς την Ε.Ε. κατά 574 εκατ. €. Αναλυτικότερα, οι πόροι αυτοί κατευθύνονται ως εξής:
- Ασφαλιστικά Ταμεία & Πρόνοια (ΟΚΑ): 23,429 δισ. € για την κάλυψη των κοινωνικών παροχών, των επιδομάτων και των ελλειμμάτων των ταμείων. ποσό που αντιστοιχεί στο 63% του συνολικού κόστους των συντάξεων. Το συνολικό κόστος των συντάξεων για το 2027 προβλέπεται να ανέλθει στα 36,768 δισ. €, παρουσιάζοντας μια αύξηση κατά 1,05 δισ. € . ευρώ σε σχέση με το 2026 (όπου η εκτίμηση ήταν 35,718 δισ. €). Η άνοδος αυτή ενσωματώνει και τη νέα οριζόντια αύξηση των συντάξεων κατά 2,8%. Με βάση τα πλέον πρόσφατα επίσημα στοιχεία του συστήματος «ΗΛΙΟΣ» (Σεπτέμβριος 2026), ο συνολικός αριθμός των συνταξιούχων στην Ελλάδα ανέρχεται σε 542.740 άτομα , τα οποία αντιστοιχούν στο 53% του ενεργού πληθυσμού της χώρας.
- Αποδόσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση: 3,609 δισ. € που αποτελούν την ετήσια εισφορά και τις υποχρεώσεις της χώρας μας στα ευρωπαϊκά όργανα.
- Τοπική Αυτοδιοίκηση (ΟΤΑ): 3,582 δισ. € για τη χρηματοδότηση και τη λειτουργία των Δήμων και των Περιφερειών της χώρας.
- Νοσοκομεία & Πρωτοβάθμια Φροντίδα (ΥΠΕ-ΠΕΔΥ): 1,623 δισ. € για τη λειτουργική ενίσχυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας.
- Εθνική Κεντρική Αρχή Προμηθειών Υγείας (ΕΚΑΠΥ): 981 εκατ. € για την κεντρικοποιημένη προμήθεια των νοσοκομειακών φαρμάκων.
Σημείωση: Το υπολειπόμενο μέρος των 3.864 εκατ. € αφορά λοιπούς φορείς που συμπληρώνουν το σύνολο της κατηγορίας-Πανεπιστήμια κλπ).
-Οι Παροχές σε εργαζόμενους -Μισθοδοσία προσωπικού του στενού πυρήνα του Δημοσίου: εμφανίζονται με 16,061 δισ. € μειωμένες προσωρινά κατά 133 εκ € σε σχέση με τις εκτιμήσεις για τα 16,194 δισ. € του έτους 2026. Οι αμοιβές ανά εργαζόμενο αναμένεται να ενισχυθούν, με συνολικό προβλεπόμενο ύψος 1.094 εκατ. € , με αύξηση 3,9% το 2027 έναντι 3,7% το 2026 , αλλά περιλαμβάνονται στο λογαριασμό πιστώσεις υπό κατανομή. Ως εκ τούτου, η μισθολογική δαπάνη για το έτος 2027 προβλέπεται να είναι αυξημένη κατά 961 εκατ. €.
-Οι πιστώσεις υπό κατανομή προβλέπονται σε 15,416 δισ. € έναντι των 19,3 δισ. € των εκτιμήσεων του 2026 : Πρόκειται για το αναγκαίο «μαξιλάρι ασφαλείας». Το μεγάλο αυτό ποσό είναι δεσμευμένο στην άκρη για να χρηματοδοτήσει τις θεσμοθετημένες αυξήσεις στο δημόσιο μισθολόγιο από την άνοιξη του 2027 και για να απορροφήσει τυχόν έκτακτους εξωτερικούς κραδασμούς (ενεργειακούς ή γεωπολιτικούς). Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων και οι προβλέψεις πιστώσεων ύψους 11.000 εκατ. € του προϋπολογισμού δημοσίων επενδύσεων(Π.Δ.Ε.).
-Οι τόκοι δανείων ανεβαίνουν σε 10,783 δισ. € έναντι των 10,280 δισ. € των εκτιμήσεων του 2026 αυξημένοι κατά 503 εκ €. Αποτελούν το παράδοξο του προϋπολογισμού. Ενώ το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώνεται εντυπωσιακά, το απόλυτο κόστος σε τόκους αυξάνεται ( 9.997 το 2025 , 10.280 εκτίμηση 2026). Αυτό συμβαίνει γιατί το κράτος αναχρηματοδοτεί παλαιότερα, φθηνά δάνεια εκδίδοντας νέα ομόλογα με τα τρέχοντα, υψηλότερα επιτόκια των διεθνών αγορών.
-Η μείωση του Τ.Α.Α. και η στροφή στο ΠΔΕ : Καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης-Ανθεκτικότητας (Τ.Α.Α.) μηδενίζεται στο σκέλος των άμεσων δαπανών του κρατικού προϋπολογισμού, το Εθνικό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) αναλαμβάνει αυτόνομα το βάρος και αυξάνεται από τα 9,8 δισ. € (εκτίμηση 2026) στα 11 δισ. € πρόβλεψη για το 2027), χρηματοδοτώντας τα έργα υποδομής με καθαρά εθνικούς πόρους.
γ) Η αλήθεια του πρωτογενούς πλεονάσματος (4,421 δισ. €): Στα Δημόσια Οικονομικά, το «Πρωτογενές Αποτέλεσμα» είναι το πιο καθαρό δείγμα διαχείρισης. Προκύπτει αν πάρουμε τα Συνολικά Καθαρά Έσοδα (78.685 εκατ. €) και αφαιρέσουμε τα Συνολικά Έξοδα (85.046 εκατ. €), αφού όμως πρώτα έχουμε βγάλει από το κάδρο τη δαπάνη για τους Τόκους (10.783 εκατ. €). Τύπος: Καθαρά Έσοδα (78.685) - Έξοδα χωρίς Τόκους (85.046 - 10.783) = +4.421 εκατ. €. Το γεγονός ότι το κράτος παράγει πλεόνασμα προτού πληρώσει τους δανειστές του δείχνει μεν υγιή διαχείριση, αλλά επιβεβαιώνει ότι η φορολογική πίεση διατηρείται ψηλά για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος. Το Π.Π. το 2025 ήταν 7,989 δισ. € και η εκτίμηση για το 2026 είναι για 5,178 δισ. €.
δ) Ο τελικός όμως λογαριασμός των προβλέψεων για έσοδα- εισπράξεις και δαπάνες -πληρωμές για το 2027 βγάζει έλλειμμα.
Ειδικότερα : Έσοδα : 78,.685 δις € μείον δαπάνες 85,046 δις € = -6.362 δισ. €. Το 2025 ήταν -1,912 δισ. € και η εκτίμηση για το 2026 είναι για 5,178 δισ. €.
Συμπέρασμα: Η μεγάλη πρόκληση της επόμενης μέρας
Ο προϋπολογισμός του 2027 αποτυπώνει μια οικονομία που κινείται με δύο διαφορετικές ταχύτητες. Από τη μία πλευρά, οι μακροοικονομικοί δείκτες επιβεβαιώνουν την απαραίτητη δημοσιονομική πειθαρχία και τη σταθερότητα. Η χώρα πετυχαίνει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, παράγει υγιή πρωτογενή πλεονάσματα και μειώνει το υπέρογκο χρέος της ως ποσοστό του ΑΕΠ, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα αξιοπιστίας στις διεθνείς αγορές.
Από την άλλη πλευρά, όμως, η ακριβής ανάγνωση των αριθμών αποκαλύπτει τη σκληρή πραγματικότητα: η χώρα συνεχίζει να παράγει ελλείμματα (-6,362 δισ. €). Αυτό σημαίνει ότι για να καλυφθούν οι τρέχουσες ανάγκες και οι λήξεις των παλαιών ομολόγων, αναγκαζόμαστε να δανειζόμαστε εκ νέου. Ο ΟΔΔΗΧ βγαίνει στις αγορές και μάλιστα με τα σημερινά υψηλά επιτόκια, γεγονός που αυξάνει το απόλυτο κόστος των τόκων κατά 503 εκατομμύρια ευρώ μέσα σε έναν χρόνο.
Το μεγάλο, ουσιαστικό στοίχημα αυτού του προϋπολογισμού δεν κρίνεται στους λογιστικούς συμψηφισμούς, αλλά στην πραγματική ζωή. Όσο η φορολογική πίεση διατηρείται ψηλά για να επιτευχθούν οι στόχοι των πλεονασμάτων και παρά το γεγονός ότι προβλέπονται ( στην ενότητα 2.3) δεκαεπτά δημοσιονομικές παρεμβάσεις με προφανείς θετικές επιπτώσεις, το ερώτημα παραμένει: πώς θα τα καταφέρουν οι πολλοί που δυσκολεύονται καθημερινά;
Καθώς τα έκτακτα ευρωπαϊκά κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης σταδιακά ολοκληρώνονται, η οικονομία καλείται να στηριχθεί αποκλειστικά στις δικές της δυνάμεις. Η ορθολογική διαχείριση των μεγάλων μεγεθών θα θεωρηθεί πραγματικά επιτυχημένη μόνο αν επιτρέψει στις στοχευμένες μικροαυξήσεις μισθών και συντάξεων και ορισμένων μειώσεων και απαλλαγών φόρων να νικήσουν οριστικά την επίμονη ακρίβεια, ενισχύοντας ουσιαστικά το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών.
