Αγροτικό εισόδημα και αξιοπρεπής διαβίωση: Το πραγματικό στοίχημα για την ελληνική ύπαιθρο (της Παρθένας ΤΣΟΚΤΟΥΡΙΔΟΥ)

Αγροτικό εισόδημα και αξιοπρεπής διαβίωση της Παρθένας ΤΣΟΚΤΟΥΡΙΔΟΥ

Προσθέστε το Ptolemaida.tv ως προτιμώμενη πηγή στη Google

Αγροτικό εισόδημα και αξιοπρεπής διαβίωση: Το πραγματικό στοίχημα για την ελληνική ύπαιθρο.

Η αγροτική παραγωγή αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της χώρας. Δεν αφορά μόνο την παραγωγή τροφίμων και την κάλυψη των διατροφικών αναγκών του πληθυσμού. Συνδέεται άμεσα με την απασχόληση, την περιφερειακή ανάπτυξη, τη διατήρηση των χωριών, την προστασία της υπαίθρου και την κοινωνική συνοχή.

Πίσω από κάθε αγροτικό προϊόν βρίσκεται ένας άνθρωπος που επενδύει χρόνο, χρήματα, προσωπική εργασία και συχνά ολόκληρη την περιουσία του, χωρίς να γνωρίζει εκ των προτέρων ποιο θα είναι το τελικό οικονομικό αποτέλεσμα. Ο αγρότης αναλαμβάνει σημαντικό οικονομικό ρίσκο και καλείται να αντιμετωπίσει παράγοντες που δεν μπορεί να ελέγξει, όπως οι καιρικές συνθήκες, οι ασθένειες των καλλιεργειών και οι διακυμάνσεις της αγοράς.

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στη συζήτηση για την αγροτική οικονομία είναι η σύγχυση ανάμεσα στον τζίρο και στο πραγματικό εισόδημα. Τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για το 2025 δείχνουν ότι το καθαρό επιχειρηματικό εισόδημα του γεωργικού κλάδου διαμορφώθηκε σε 6,566 δισεκατομμύρια ευρώ, μειωμένο κατά 5,3% σε σχέση με το 2024, όταν ανερχόταν σε 6,937 δισεκατομμύρια ευρώ.

Πρόκειται για συνολικό μέγεθος του κλάδου και όχι για το εισόδημα κάθε αγροτικής οικογένειας. Αποτυπώνει, ωστόσο, μια σημαντική υποχώρηση του συνολικού οικονομικού αποτελέσματος.

Από τις εισπράξεις πρέπει να καλυφθούν σπόροι, λιπάσματα, φυτοφάρμακα, καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια, νερό, συντήρηση και αγορά μηχανημάτων, εργατικά χέρια, ασφαλιστικές εισφορές, φόροι και χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις.

Επομένως, πόσο πραγματικά μένει στον παραγωγό μετά την κάλυψη όλων αυτών των εξόδων; Υπάρχει ολοκληρωμένη εικόνα για το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα των μικρών και μεσαίων αγροτικών οικογενειών, ανά καλλιέργεια και περιοχή; Και με ποια κριτήρια αξιολογείται αν μια αγροτική εκμετάλλευση είναι πράγματι βιώσιμη;

Η ευρωπαϊκή εικόνα δημιουργεί επίσης προβληματισμό. Σύμφωνα με τα αναθεωρημένα στοιχεία της Eurostat για το 2025, το πραγματικό εισόδημα συντελεστών ανά ετήσια μονάδα εργασίας στη γεωργία στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 5,0%. Ο δείκτης αυτός δεν ταυτίζεται με το καθαρό εισόδημα μιας αγροτικής οικογένειας, αλλά αποτελεί σημαντική ένδειξη για την εξέλιξη της οικονομικής απόδοσης της αγροτικής εργασίας.

Πώς μπορεί, λοιπόν, να διατηρηθεί ένας ισχυρός πρωτογενής τομέας όταν η πραγματική οικονομική απόδοση της αγροτικής εργασίας υποχωρεί; Ποια μέτρα εφαρμόζονται ή αξιολογούνται για να αντιστραφεί αυτή η πορεία;

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην παραγωγή. Έχει άμεσες συνέπειες στην καθημερινότητα της αγροτικής οικογένειας. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αν ο αγρότης θα μπορέσει να συνεχίσει την καλλιέργεια την επόμενη χρονιά. Είναι αν θα μπορέσει να συντηρήσει το σπίτι του, να καλύψει τις ανάγκες των παιδιών του, να αντιμετωπίσει ένα έκτακτο έξοδο και να σχεδιάσει το μέλλον του με στοιχειώδη οικονομική ασφάλεια.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το ζήτημα της εκπαίδευσης. Η δωρεάν φοίτηση στα δημόσια πανεπιστήμια αποτελεί σημαντική κοινωνική κατάκτηση, αλλά δεν σημαίνει ότι οι σπουδές δεν έχουν κόστος. Ένας φοιτητής που σπουδάζει μακριά από τον τόπο κατοικίας του χρειάζεται στέγη, διατροφή, μετακινήσεις και χρήματα για τις καθημερινές του ανάγκες.

Το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, κυμαίνεται από 1.500 έως 2.500 ευρώ ετησίως, ανάλογα με την περιοχή σπουδών και τις προϋποθέσεις χορήγησης. Το βασικό ποσό ανέρχεται σε 1.500 ευρώ, ενώ προβλέπονται αυξημένα ποσά για συγκεκριμένες κατηγορίες φοιτητών, όπως όσοι πληρούν τις προϋποθέσεις συγκατοίκησης. Για σπουδές εκτός Αττικής και Θεσσαλονίκης προβλέπονται επίσης αυξημένες ενισχύσεις.

Είναι όμως αυτά τα ποσά αρκετά για να καλύψουν το πραγματικό κόστος της φοιτητικής διαβίωσης; Πόσες οικογένειες μπορούν να ανταποκριθούν στα υπόλοιπα έξοδα ενός παιδιού που σπουδάζει σε άλλη πόλη; Υπάρχει συστηματική καταγραφή της απόστασης ανάμεσα στο ύψος της ενίσχυσης και στο πραγματικό κόστος στέγασης και διαβίωσης;

Δεν είναι κοινωνικά δίκαιο η δυνατότητα ενός νέου ανθρώπου να σπουδάσει και να αξιοποιήσει τις ικανότητές του να εξαρτάται αποκλειστικά από την οικονομική δυνατότητα των γονιών του.

Εδώ αναδεικνύεται η ευθύνη της Πολιτείας.

Το κράτος δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι κάθε αγροτική εκμετάλλευση θα είναι κερδοφόρα. Έχει, όμως, υποχρέωση να δημιουργεί ένα σταθερό, διαφανές και δίκαιο πλαίσιο λειτουργίας, μέσα στο οποίο ο παραγωγός θα έχει πραγματικές δυνατότητες να εργαστεί και να εξασφαλίσει αξιοπρεπές εισόδημα.

Αυτό προϋποθέτει ουσιαστική πολιτική για τη μείωση του κόστους παραγωγής, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενέργεια, στα καύσιμα, στα λιπάσματα και στα αγροτικά εφόδια.

Πόσο έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια το κόστος των βασικών αγροτικών εισροών σε σχέση με τις τιμές πώλησης των προϊόντων; Ποιο μέρος αυτής της επιβάρυνσης μπορεί να αντιμετωπιστεί με στοχευμένα μέτρα; Και πώς διασφαλίζεται ότι οι ενισχύσεις φτάνουν σε εκείνους που έχουν πραγματική παραγωγική δραστηριότητα;

Εξίσου σημαντική είναι η προστασία της θέσης του παραγωγού στην εμπορική αλυσίδα. Χρειάζεται διαφάνεια στη διαμόρφωση των τιμών, έλεγχος των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων που προστατεύουν τους παραγωγούς από αδικαιολόγητες καθυστερήσεις πληρωμών.

Γιατί συχνά η τιμή που εισπράττει ο παραγωγός απέχει σημαντικά από την τελική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής; Ποιοι μηχανισμοί ελέγχουν τη διαμόρφωση αυτής της διαφοράς; Και τι γίνεται στην πράξη όταν διαπιστώνονται αθέμιτες εμπορικές συμπεριφορές;

Η ενίσχυση των συνεταιρισμών και των οργανώσεων παραγωγών μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της διαπραγματευτικής τους θέσης, στη μείωση του κόστους προμηθειών και στην καλύτερη οργάνωση της διάθεσης των προϊόντων.

Υπάρχει όμως επαρκής και πρακτική υποστήριξη για τη δημιουργία ισχυρών συλλογικών σχημάτων; Πόσο εύκολη είναι για έναν μικρό παραγωγό η πρόσβαση σε σύγχρονες εγκαταστάσεις αποθήκευσης, τυποποίησης και εμπορίας;

Παράλληλα, απαιτείται αξιόπιστο σύστημα διαχείρισης των αγροτικών κινδύνων. Οι αποζημιώσεις για ζημιές που καλύπτονται από το θεσμικό πλαίσιο πρέπει να καταβάλλονται με σαφείς κανόνες, αντικειμενικές εκτιμήσεις και εύλογους χρόνους. Η κλιματική αλλαγή καθιστά ακόμη πιο αναγκαίες τις επενδύσεις στην πρόληψη και στην προστασία των καλλιεργειών.

Είναι επαρκής η σημερινή ασφαλιστική προστασία απέναντι στους νέους κλιματικούς κινδύνους; Ανταποκρίνεται το σύστημα αποζημιώσεων στις πραγματικές ανάγκες των παραγωγών; Και πόσος χρόνος απαιτείται από την καταστροφή μέχρι την καταβολή της αποζημίωσης;

Η ευθύνη της Πολιτείας δεν εξαντλείται στην παραγωγική διαδικασία. Αφορά και την κοινωνική προστασία της αγροτικής οικογένειας. Η πρόσβαση στην υγεία, στην εκπαίδευση, στη στέγαση και στις βασικές δημόσιες υπηρεσίες δεν πρέπει να υποβαθμίζεται επειδή κάποιος κατοικεί στην περιφέρεια ή εργάζεται στη γεωργία.

Ειδικά για τους νέους ανθρώπους, χρειάζεται ουσιαστική στήριξη της φοιτητικής στέγασης, της δωρεάν σίτισης και των υποτροφιών με βάση πραγματικά κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια.

Υπάρχει ολοκληρωμένη πολιτική που να λαμβάνει υπόψη το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των αγροτικών οικογενειών κατά τη χορήγηση κοινωνικών ενισχύσεων;

Μπορεί ένα σύστημα που εξετάζει μόνο τα φορολογικά μεγέθη να αποτυπώσει πάντοτε τις πραγματικές οικονομικές δυσκολίες μιας οικογένειας με υψηλά παραγωγικά έξοδα;

Υπάρχει, επίσης, ένα ευρύτερο ζήτημα που αφορά το μέλλον της ελληνικής υπαίθρου. Όταν η γεωργία δεν εξασφαλίζει προοπτική αξιοπρεπούς διαβίωσης, οι νεότερες γενιές ενδέχεται να απομακρυνθούν από την παραγωγή. Η εγκατάλειψη της υπαίθρου επηρεάζει την τοπική οικονομία, τη διατήρηση της παραγωγικής γης, την επισιτιστική ασφάλεια και την ισόρροπη ανάπτυξη της χώρας.

Πόσοι νέοι επιλέγουν σήμερα να εγκατασταθούν επαγγελματικά στη γεωργία και πόσοι εγκαταλείπουν τον κλάδο; Ποια είναι η ηλικιακή σύνθεση του αγροτικού πληθυσμού; Και ποιες συγκεκριμένες προϋποθέσεις δημιουργούνται ώστε ένας νέος άνθρωπος να μπορεί να ξεκινήσει μια βιώσιμη αγροτική δραστηριότητα;

Η ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού προϋποθέτει πραγματικές οικονομικές προοπτικές, πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τεχνογνωσία, σύγχρονες καλλιεργητικές μεθόδους και δυνατότητα των νέων να αναλάβουν βιώσιμες αγροτικές εκμεταλλεύσεις.

Από την άλλη πλευρά, η δημόσια στήριξη πρέπει να συνοδεύεται από διαφάνεια, ελέγχους, αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και ορθή χρήση των διαθέσιμων πόρων. Οι ενισχύσεις πρέπει να φτάνουν στους πραγματικούς δικαιούχους και να συμβάλλουν στην παραγωγική δραστηριότητα, χωρίς αδικίες και στρεβλώσεις.

Το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργηθεί μια σχέση μόνιμης εξάρτησης του αγρότη από το κράτος. Είναι να διαμορφωθούν οι συνθήκες ώστε η εργασία του να έχει οικονομικό αντίκρισμα και η αγροτική εκμετάλλευση να μπορεί να λειτουργεί με προοπτική.

Ο αγρότης δεν ζητά να απαλλαγεί από τις υποχρεώσεις του. Ζητά να μπορεί να ανταποκρίνεται σε αυτές, να αμείβεται δίκαια για την εργασία του και να εξασφαλίζει στην οικογένειά του ένα αξιοπρεπές επίπεδο ζωής.

Η συζήτηση για την αγροτική πολιτική δεν πρέπει να περιορίζεται στις επιδοτήσεις, στις αποζημιώσεις ή στις ετήσιες παραγωγικές επιδόσεις. Πρέπει να επεκτείνεται στο πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, στις συνθήκες διαβίωσης, στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες των παιδιών και στη δυνατότητα των επόμενων γενεών να παραμείνουν στην ύπαιθρο, εφόσον το επιθυμούν.

Η αγροτική παραγωγή είναι οικονομική δραστηριότητα, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και κοινωνική λειτουργία με ευρύτερη σημασία. Η βιωσιμότητά της συνδέεται με την επάρκεια των τροφίμων, την οικονομική ανθεκτικότητα της χώρας και την ισορροπία μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών.

Γι' αυτό η στήριξη του αγρότη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως περιστασιακή παροχή ή ως πολιτική εξυπηρέτηση. Αποτελεί μέρος μιας συνεκτικής δημόσιας πολιτικής που οφείλει να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.

Μια χώρα που επιθυμεί να διατηρήσει ισχυρό πρωτογενή τομέα οφείλει να διασφαλίζει όχι μόνο ότι οι αγρότες της παράγουν, αλλά και ότι μπορούν να ζουν με αξιοπρέπεια από την εργασία τους, να μεγαλώνουν τα παιδιά τους και να τους προσφέρουν ίσες ευκαιρίες για το μέλλον.

Αυτό είναι το πραγματικό μέτρο μιας δίκαιης και αποτελεσματικής αγροτικής πολιτικής.

Η ουσία του προβληματισμού είναι απλή: Τα ερωτήματα που τίθενται δεν αποτελούν αποδείξεις ότι το κράτος δεν κάνει τίποτα. Τίθενται επειδή η δημόσια πολιτική πρέπει να μπορεί να αξιολογείται με συγκεκριμένα δεδομένα και να λογοδοτεί για τα αποτελέσματά της. Η Πολιτεία οφείλει να απαντά με στοιχεία, συγκεκριμένα μέτρα και μετρήσιμα αποτελέσματα, όχι μόνο με εξαγγελίες.

Πηγές τεκμηρίωσης:

ΕΛΣΤΑΤ – Οικονομικοί Λογαριασμοί Γεωργίας, 2025.

Eurostat – Agricultural income and labour productivity, 2025 (αναθεωρημένα στοιχεία).

Υπουργείο Παιδείας - Θεσμικό πλαίσιο και ύψος φοιτητικού στεγαστικού επιδόματος.

Βίντεο από το kozani.tv

ΥΨΙΚΑΜΙΝΟΣ αφιέρωμα στον Θανάση Τριαρίδη - 1η μέρα: Το «Πλυντήριο» από τη Θεατρική Ομάδα "Επέκεινα"

Δείτε το στο YouTube ↗
2011 140